Özellikle yazın "rüzgar yavaş yavaş, serin serin esmek" anlamına gelen efil efil esmek deyiminde geçer: Kalabalıktan ve devlet işlerinden uzakta efil efil esen asude rüzgarların gönle inşirah veren ikli…

Bağışlamak Kendinin olan bir şeyi, yardım ya da iyilik amacıyla karşılıksız vermek, ihsan etmek: Ölmeden önce bütün malını mülkünü Kızılay'a bağışladı. Kötü bir davranışı, suçu, kusuru, olmamış sayıp …

Bağış yapmak Bağış yapmak eylemi ya da bağışlanan şey. Teberru, hibe eş anlamları. Bağış yapmak : Birisinin bir işine yarayacak bir ihtiyacını giderecek bir şeyi (para, mal, organ, kan vb.) iyilik ve yar…

Dalkılıç Kılıcını kınından çekmiş olan, kılıç sallayan. (tarih) Osmanlılarda her türlü tehlikeyi ve ölümü göze alarak düşmana saldıran fedailere dalkılıç denilirdi. Dalkılıçlar ölüm eri veya serdengeçti …

Darülelhan Sanatçıları Darülelhan, Osmanlı Devleti'nin ilk resmi müzik okuludur ve aynı zamanda eskiden konservatuvara verilen isimdir. İstanbul'da 1917 - 1927 arasında faaliyet gösteren kurum dört …

Kulakta dalız İç kulaktaki kemik dolambacın orta kısmıdır. Kemik dolambacı, dalız, yarım daire kanalları ve salyangoz şeklinde isimlendirilen üç bölümden oluşur. İçi sıvı ile dolu olan dalız, oval pencerede…

Cazgır (Pele Mehmet) Yağlı güreşte, pehlivanları yüksek sesle seyircilere tanıtan ve özel duayla onları güreş alanına alan sesi güçlü kimse. Geleneksel Türk güreşinde pehlivanları denetleyen, onları güreşe…

Dağar benzeri toprak kaplar Ağzı yayvan dibi dar toprak kap: Dağarda pişirilen türlünün tadı bir başka oluyor. Ağzı çok geniş küp. Küp şeklinde çukur: Oluklar içinde akan yağ, oluk üzerinde bulunan ve dağar ad…

Bağıl yoğunluk, belli bir sıcaklıktaki bir cismin yoğunluğunun, 4 °C sıcaklıktaki suyun yoğunluğuna oranıdır. Bazı yoğunluk ölçme işlemlerinde, maddenin yoğunluğu doğrudan belirlenemez, fakat suyun yoğunluğuna or…

Bağır Göğüs, göğsün ön orta yüzü (bu sözcük özellikle deyimlerde geçer): Kendini yerden yere atarak, göğsünü bağrını yırtarak hayatının rolünü oynadı. (A. Tunç) Vücut boşluklarında bulunan ciğer, bağırsak…

Bağdat Caddesi - Kadıköy / İstanbul Cadde, il ve ilçe gibi büyük yerleşme merkezlerinde geniş yol, ana yol demektir. Caddeler genellikle sokaklardan büyüktür ve ağırlıklı olarak taşıt trafiğine ayrılmıştır.…

Egale, "eşitlemek, eşit olmak; derecesine ulaşmak, eşitlenmek" anlamlarında egale etmek ve egale olmak biçiminde kullanılır. (spor) Bir rekoru yinelemek: Kapalı salon pentatlon Türkiye rekorunu kırdı…

Bağımsızlık Bağımsız olma durumu ya da niteliği, istiklal. Davranışları, tutumu, girişimleri herhangi bir gücün etkisinde kalmadan düzenleyebilmek, özgürlük, hürlük. Bağımsızlık, bir devletin ülke içinde…

Üzüm bağı ve bağ evi Üzerinde üzüm kütükleri dikili toprak parçası: Bağa girdim bağ bulanık. Çeşitli meyve ağaçlarından oluşmuş bahçe veya arazi: Niğde'nin elma bağları. Divan edebiyatında ağaçlık, ö…

Acı biber Biber gibi yakıcı olan, ağzı yakan, tatlı karşıtı: Yemek çok acı olmuş. Tadı kötü, içilecek, yenecek nitelikte olmayan: Bu ilacın tadı çok acı. Sert, şiddetli, ağır, zorlu, keskin: Acı fren. Acı…

Bağdadi sıva yöntemi Ağaç direkler üstüne aralıklı olarak çakılan ahşap çıtaların üzerlerinin sıvanmasıyla yapılan (duvar ya da tavan): Bizim İstanbul evlerinin iki parmak enliliğindeki bağdadi duvarları s…

Bağ bozumu Üzümlerin toplanma zamanı. Son üzümlerin toplanarak bağların bozulması: Bağ bozumu vakti olduğundan bütün üzümler toplanmıştı. Yaprakları dökülmüş bazı asma dalları, yolunmuş kaz boynunu andırı…

Acı badem kurabiyesi Gülgillerden, dikenli veya dikensiz, meyvelerinin kabukları kalın, çekirdekleri küçük olan bir tür badem ağacı Bu ağacın hidrosiyanik içermesinden dolayı fazla tüketildiğinde zehirlen…

İran ülkesi ve İranlılar. Eskiden İranlılara verilen ad. Türk müziğinde, acemaşiran ve bayati'den oluşturulan, dügah perdesinde bileşik bir makam. Acem ile ilgili deyim ve birleşik kelimeler Acem ağzı…

Çabukluk, tezlik, ivedilik, ivecenlik: Bu iş biraz acele ister. (örnek cümle) İvedi, çabuk davranma zorunluluğu: Acelesi varmış, bekleyemedi. İvedili, çabuk yapılması gereken: Acele bir işim çıktı. Telaşla y…

Atılgan, yiğit, gözü pek, ele avuca sığmaz: Tuzakları görmeye giden adamla oğlu çok acar kişilerdi. Öyle ufak tefek tehlikelere pabuç bırakacak türden değildiler. Güçlü, gürbüz, dinç: Günün birinde çok acar bir…

Acemi birliğindeki acemi askerler Deneyimsiz, toy, eli işe alışmamış, iş beceremeyen: Acemi sürücü. İşinde, mesleğinde ilerlememiş, ustalaşmamış, beceri elde edememiş: Acemi çırak. Bir yerin, bir şeyin y…

Abla ve erkek kardeş Bir kimsenin kendinden büyük kız kardeşi: Ablam çok başarılı bir kızdı. Onu hep örnek aldım. Büyük kız kardeş gibi saygı gösterilen kız ya da kadın: Buyur Emine Abla, buyur... Gel otu…

Zargana Balığı (Sargan) Zargana (sargan), kemikli balıklar grubunda yer alan, ince ve silindirimsi vücut yapısına sahip, uzun ve sivri ağızlı bir balık türüdür. Uzunluğu yaklaşık 1 metreye kadar ulaşabilen …

Geminin bordasındaki top çıkarılan dört köşe boşluk ve açıklık, bu yerlerde sıralı durumdaki topların tümü, saparta. Bir bataryanın hep birden ateşe başlaması, alabanda ateşi. Azar, tersleme. Zapartayı yem…

1869 yılında kurulan, kolluk (güvenlik) işleriyle görevli askeri örgüt. Bu örgütte görevli olan er. Zaptiye nezareti : Kolluk (güvenlik) kuvvetlerini yöneten bağımsız kuruluş olup başkentin, yani İstanbul&#…

Davranışları, durumu insanda hoş bir etki bırakan, tavrı ve edası hoş olan, hoşa giden beğenilen, zarafetli: Hanımlar, daima zariftir. Hanımların zarif oluşu muhataplarını da öyle olmaya zorlar. İnce, beğenilir…

Zorla alma: Bir ülkeyi zapt etmek. Tutma, yönetimi altına alma: Üç kişi bir atı zapt edemedi. Yazıya geçirme: Yargıç, sanığın hakaretlerini zapta geçirtti. Hatırında tutma. Tanıtlama aracı olarak kullanılaca…

Zarf Kap, kılıf, sarma. İçine mektup ya da başka kağıtlar konulan kağıttan kese. İçine fincan ya da bardak konulan süslü metal kap. Dil bilgisinde belirteç. Birtakım doğru ya da eğrilerin bir ya da bir…

Gerçeğini bilmeden ihtimal üzerine hüküm verme, bu yolda verilen hüküm, sanı: Halbuki onların bu hususta hiç bilgileri yoktur. Sadece zanna uyuyorlar. Zan ise hiç şüphesiz hakikat bakımından bir şey ifade etmez.…

(isim) Oğul, evlat. (sıfat) Doğmuş olan kimse, çocuk, yavru. Sonuna geldiği kelimelere "... oğlu, ... evladı" anlamı katarak köken bildiren birleşik kelimeler yapar. Kadı-zade, Hacı-zade vb. (tari…

Zaç Zaç , kimya ve zanaat dilinde, hidratlı demir sülfat bileşiğinin geleneksel adıdır. Kimyasal formülü FeSO 4 ·7H 2 O olan bu madde, halk arasında daha çok " yeşil zaç " adıyla da bilinir. Do…

İrade zayıflığı, dayanamama: Herkesin bir zaafı vardır ama bazılarının sonradan oluşur. Örneğin sigara içmek ve içmeye mecbur hissetmek bir zaaftır. (Bir şeye, bir kimseye karşı) Aşırı alaka duyma, düşkünlük: Ç…

Sıkıntı, güçlük, zorluk: Çektiğim ve çekmekte olduğum zahmetleri görmüyor musun? Ellerime bir bak; çapa vurmaktan, kürek tutmaktan ellerimin derisi ayı derisi gibi kalınlaşmış! (İlgili cümle kaynağı: H. M. Kerman…

Dinin yasak ettiği şeylerden sakınıp buyurduklarını yerine getiren (kimse): Zahitlik eski püskü giymekle değil; temiz bir zahit ol da, istersen atlas giy. Zahitlik eski giymekle değil, dünyayı, şehveti, hevesi te…

Meydanda olan, görünen, açık ve belli olan (şey): Baş gözüyle gördüğümüz her şey zahirdir. Bir şeyin görünen tarafı, dış yüzü, dış görünüşü (batın karşıtı): İlmi bir zanaat gibi para kazanmak için öğrenen bir k…

Gerektiğinde yenmek üzere saklanan, stoklanan yemeklik şeyler, aşlık: İkinci Ordu'ya hâlâ kışlık elbise dağıtılmamıştı. Erzak ve zahire yoktu (F. Ergin). Herkes varını verip zahire alırdı (İ. Akbey). Kışlık z…

Zam Bir şeyin (maaş, ücret, mal vb.'nin) fiyatını artırma, fiyat artışı, bindirim: Fiyat artışları yeni ücret zamlarını ve yeni zamlar da yeni fiyatları gerektirecek ve bu cehennem çemberi işçiye hiç b…

Eskiden orduda rütbesi teğmenden binbaşıya kadar olan asker, subay: Vaktiyle, zabit olmak için can atmış, onların gözlerimi kamaştıran muhteşem üniformaları yüzünden pederimin başını az ağrıtmamıştım. (İlgili cü…

Görünen, görünürdeki, meydandaki: İnsanın var olmasının gerçek sebebi, Yüce Allah'ın onu yaratıp var etmesidir. Var oluşunun zahiri sebebi ise onun anne ve babasıdır. İçten olmayan, yapmacık: Takındığı tüm …

Savaşta kazanılan kesin başarı, yengi: 30 Ağustos sömürgeciye karşı kazandığımız savaşın, zafer bayramıdır. Zorlu bir işte veya zor bir durumda amaca ulaşarak elde edilen başarılı sonuç, utku: Bazen zafer kazan…

Türk izci köpeği Zağar Zağar, toprakta yaşayan hayvanların avlanmasında kullanılan bir tür av köpeğidir. Yer koklayıcı ve iz sürücü köpeklerdir. Safkan zağarların sırtları siyah, baş ve patileri kızıl, kuyr…

Us dışı (felsefe) , aklın alamayacağı, aklın dışında kalan, usa aykırı ya da usa indirgenemez olan demektir (irrasyonel eş anlamı): En iyilerimiz bile, çıkarlarımıza aykırı biçimde, bize usdışı ya da hatalı görün…

Turnike Turnike , bir kapıdan geçenleri saymak ya da geçişleri kontrol altında tutarak insanların teker teker geçmesini sağlamak amacıyla kullanılan döner üç kollu geçit sistemidir. Genellikle metro istasy…

Zadegan, soydan gelen asalet sahipleri, soylular demektir: Kendi önem ve nüfuzlarının elden gideceğinden korkan zadegan, devletin yüksek menfaatleri aleyhine de olsa, kıralı desteklememiş, onun başarısızlığında k…

Güçlü, şiddetli etki: Kalpleri zarp zarp vuruyordu. (matematik) Çarpma, darp: Sümerler hesap ameliyelerini kolaylaştırmak için muntazam surette zarp ve taksim, refi ve cezir cetvelleri yapmışlardır. (Ş. Günalt…

Zağarcı, Osmanlı hükümdarlarının bir savaş oyunu olarak gördükleri av seferlerinde kullanılan zağar köpeklerini yetiştirmek, bakmak ve muhafaza etmekle görevli olan kişiye verilen addır. Zağarcılar, Yeniçeri Oca…

Aynı şişede yağdanlık ve sirkelik Genellikle camdan üretilen mutfaklarda yağ saklamak ve kullanmak için kullanılan kap. (teknik) Yağdanlık, makinelerin hareketli parçalarını yağlamak için kullanılan, inc…

Yafta Üzerine asıldığı ya da yapıştırıldığı şeyle ilgili herhangi bir bilgi veren yazılı kağıt parçası, etiket. (mecazi) Kişiye isnat edilen haksız suçlama: Neye dayanarak, "Böyle düşünüyorsan sen d…

Yapmış olduğu ya da tanık olarak bilmekte olduğu bir şeyi yapmadığını ya da bilmediğini söylemek, inkar etmek: Şimdi, geçmişi düşünürken kimi zaman her şeyin gerçekten öyle mi olduğuna inanmakta güçlük çekiyorum…

Anma, anımsama, hatırlama: "Ölüleri hayırla yad ediniz" demiş büyüklerimiz. Hatır, zihin: Aziz Hocam ömrü boyunca "Kendi derdi gönlümün billah gelmez yadıma" sözünü benimsemiş, tam manasıyla…

Yaderk, kurallarını yasalarını kendi içinden elde edecek yerde dışarıdan alan ve dışarıdan gelen yasa veya buyruğa göre davranan demektir: Etik özgürlük zor bir özgürlüktür, başkası karşısında yükümlü, yaderk bir…

Sıvı yağ Bileşiminde stearik, oleik, palmitik asitlerle gliserin bulunan ve bunların oranlarına göre kıvamları değişen, bitkisel sıvı ya da hayvansal katı maddeler olup çoğu besin maddesi olarak kullanılır…

Hitit Tableti Genellikle düz ve yassı biçimli ve belli bir sayıda olan çiğnenecek veya yutulacak maddelerin her biri: İlaç tableti. (teknik, bilişim) Bir yüzünün tamamı dokunmatik bir ekrana sahip, enerji…

İnsan yaşamayan ıssız yer: Acaba onlara uçmayı öğreten, dağlardaki yaban hayatı mıydı? Tanınmayan bilinmeyen, yabancı (yer): Yaban ülke kızı neden yakarıyorsunuz olmuyor mu istekleriniz düşleriniz? Ad tamlamal…

Yeni ehliyet Motorlu bir aracı sürmeye yetkin olunduğunu ve gerekli eğitimlerin alındığını gösterir belge, sürücü belgesi. Bir işi yapabilme gücünü sağlayan ustalık, beceriklilik, kabiliyet ve kifayet, ye…

"Ya öyle ya böyle" anlamında deyimler Ya öyle ya böyle anlamında içinde "ya ... ya ..." bağlacı geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: Ya alırım, ya ölürüm (Ya söz benim olsun, y…

Yemin Vallahi, "Allah (c.c.) tanığım olsun", "Allah şahidim olsun", "Allah hakkı için" gibi anlamlara gelen ant ve yemin sözüdür. Halk arasında çoğunlukla kısaca "valla&quo…

Vakit Bir işe ayrılacak zaman: Biraz vaktin var mı? Uygun zaman: Vaktinde evlenmeli. Özel zaman: Namaz vakti. Hakkında konuşulan çağ ya da dönem: Vaktin bilim adamları. Paraca yeterlilik, geçim: Onun b…