Hayvanlar ve özellikle köpekler için havlamak, ulumak anlamlarına gelir: İt ürür, kervan yürür. (atasözü) Ürümesini bilmeyen it, sürüye getirir kurt : (atasözü) Beceriksiz kimseler, iş yapayım derken çevresin…

Ünlem işareti Kimi zaman sevinme, kızma, korku, acıma, şaşma gibi ansızın beliren duyguları, kimi zaman da bir takım doğa seslerini yansıtmaya yarayan sözcük türü (nida eş anlamı): Ah, of, eyvah, ey, ha, va…

Tahtırevan Tahtırevan, insan ya da hayvan tarafından taşınan tekerleksiz arabaya verilen addır; gezinti sedyesi olarak da adlandırılır: Ata binemeyenler ve hanımlar ya arabaya, ya tahtırevana binerlerdi. Ta…

Ütopik şehir Ütopya Ütopya, halihazırda mevcut olmayan, gerçekleşmesi arzu edilmesine rağmen gerçekleşmesi imkansız olan tasarı, düşünce, kavram veya düzene verilen addır. Ütopik ise ütopya gibi olan, ütopy…

Üvey evlat Hısımlık konusunda öz olmayan, kan bağı bulunmayan: Bir çocuğun annesi ölürse, o çocuk öksüz kalır; babası yeniden evlenirse, babasının bu eşi o çocuğun üvey annesi (analığı) olur. Bu çocuk da on…

Üsküf, boru biçiminde ve 60 - 70 cm kadar uzunlukta olup başa giyilince yarısı arkaya sarkan bir tür sarıktır. Üsküf, eskiden yeniçerilerin giydiği bir çeşit başlık olup tarihi kaynakların rivayetine göre üsküf …

Üstübeç Üstübeç , kimya ve boya sanayinde kullanılan, temel olarak kurşun karbonatı bileşiğine verilen addır. Kimyasal olarak bazik kurşun karbonat yapısındadır ve formülü 2PbCO 3 ·Pb(OH) 2 biçiminde gösterili…

Uranüs Gezegeni Uranüs, Güneş'e uzaklık bakımından yedinci sırada yer alan; Satürn ile Neptün arasında bulunan, kütlesi Dünya'nınkinden yaklaşık 14,4 kat büyük, yüzey sıcaklığı ortalama –180 °C olan…

Bir hizmet karşılığı, özellikle kapıkulu askerlerine verilen paradır; günledik olarak hesaplanır ve üç ayda bir ödenirdi. Ulufe ile ilgili deyim ve birleşik kelimeler Ulufe defteri : Yeniçeri ocağından olanl…

Usta Bir zanaatı gereği gibi öğrenmiş olan ve kendi başına yapabilen kimse: Usta eserinden, kişi dostundan tanınır. Zanaat veya sanat öğreticisi: Müzik bilgimi ustam filancaya borçluyum. Zanaatçılar için…

Un ve başaklar Un, tahıl tanelerinin öğütülmesiyle elde edilen ince toz halindeki temel gıda maddesidir. Genellikle buğdaydan üretilse de arpa, mısır, çavdar gibi tahıllardan da elde edilebilir. Ekmek, hamu…

Şebek maymunu (zooloji) Afrika'nın dağlık bölgelerinde yaşayan bazı maymun cinslerine verilen ad. (mecazi) Çirkin ve arsız: Şebek gibi sırıttı ve söylediğimi şaka olarak algıladığını bana göstermek …

Namaza başlarken söylenen tekbir. Namaza "Allahü Ekber" diyerek iftitah (başlangıç) tekbiri ile başlanır; buna "tahrime" de denir: Tahrime ancak Yüce Allah'ın şanını yüceltecek olan O…

Tüm, bütün, hepsi: Şirk ve münafıklıkta ısrar eden bu zalimler; Allah'ın yoktan var edip açığa koyduğu umum varlıklardan herhangi bir şeye ibret nazarıyla bakmıyorlar mı? (Nahl Suresi 48. Ayetten) Kamu, her…

Umacı, halk dilinde küçük çocukları korkutmak amacıyla uydurulmuş hayali yaratıklara verilmiş adlardan biridir; öcü: Çeşitli yörelerde "öcü gelir" ifadesiyle beraber yaşlı kadınların, çocukları sakinleş…

Alimler, bilginler. Müslüman alimlerine ulema-yı zahir veya ulema-yı rusum veya sadece ulema denir. Gazali bazen bunlardan Dünya alimleri diye de söz eder. Sufiler için de ulema-yı batın, erbab-ı kulüb (gönü…

Şambrel (iç lastik) Şambrel , özellikle araba ve bisiklet tekerleklerinin yanı sıra bazı top ve spor malzemelerinin şişkinliğini sağlayan, esnek bir iç lastik türüdür. Lastiğin iç kısmına yerleştirilen şa…

Gürültü patırtı. Tipo baskı tekniğinde, baskı makinesine yerleştirilen dizilmiş harfleri, kurşun satırları ve klişeleri, baskıdan önce iyice yerleştirmek için üzerilerine vurmaya yarayan tahta takoz. Uzun tütün…

Sahne (tiyatro) Bir oyunun sahnelendiği özel biçimli ve donanımlı yer. Bu biçimde düzenlenmiş, herhangi bir yerdeki zeminden yüksekçe bölüme de sahne denir: Oyuncular sahnede yerini aldı. (tiyatro) Bir …

Şathiyat (veya şathiye) ciddi düşünceleri alaycı bir üslupla anlatma sanatıdır. Okuyanda bir tebessüm ve gülümseme uyandırmak maksadıyla yazılan manzumelere denir. Edebiyatımızda tekkeler çevresinde mutasavvıflar…

Şanzıman nasıl çalışır Şanzıman kısaca, motorlu taşıtlarda motordan gelen dönme hareketinin hızını içindeki farklı çaplardaki dişlilerde azaltıp çoğaltarak tekerleklere daha farklı bir dönme hızı gönderen v…

Şarapnel parçaları El bombası, top mermisi, roket vb. patladığında kurşun gibi hızla etrafa saçılarak zarar veren, genellikle patlayıcının en dış katmanının parçalanmasıyla oluşan, küçüklü büyüklü belli bi…

Şantiye Yapılar için gereç saklanan yer. Gemi tezgahı. Yapımı sürmekte olan yapı ve çevresi, yapı yeri. Şantiye ile ilgili birleşik kelimeler ve anlamları Şantiye binası : Bir şantiyede, şantiye şe…

Neşeli, keyifli, şen: Şen şatır bir sohbet adamıydı. (tarih) Şatır, törenlerde gösterişi artırmak için padişahın, vezirin yanında yürüyen, özel olarak giydirilmiş görevli. Şen şatır: Şen şakrak, neşeli: O…

Şanson, başlangıçta Fransız edebiyatında dünya işlerini konu alan ve şarkı olarak söylenebilen epik ya da lirik şiir türü iken 15. ve 17. yüzyıllarda aşk ve içki gibi konuları işleyen Fransız şarkılarına verilen …

Ün, san, şöhret: Beşbin yiğidin şanı, bu gökkubbeyi aştı, Çin Seddi'nin ardındaki ecdâda ulaştı! (F. Ersavaş) Azamet, büyüklük, ululuk: Selam sana, şanlı ordu; Sen kurtardın, aziz yurdu! (Türk Klasikleri) …

Şamdan ve mumlar Şamdan , üzerine mum dikilen destek olarak kullanılan, diğer adıyla mumluk olan aydınlatma aracıdır. Genellikle metal, cam, seramik ya da ahşap malzemeden üretilir ve bir ya da birden faz…

(kimya) Alüminyum ve potasyum sülfatından oluşan, doğal olarak bulunan, sıcak suda eriyen, tadı buruk, antiseptik olarak ve kumaş boyamada, ateş yalıtımında kullanılan bir madde. Şap taşı mikrop öldürücü ve dam…

Safevilik, 14. yüzyılda Şah İsmail'in atalarından Şeyh Sefiyyüddin'in Hazar denizi kıyısındaki Erdebil kentinde kurduğu Sünni tarikattır. Sonraları, Şii Türk boylarını çevresinde toplamak amacıyla Şiiliğe…

Reaya, bir hükümdara bağlı olan, hükümdarın yönetimi altında bulunan ve ona vergi veren kişilerin tümüne verilen addır. Osmanlı Devleti'nde ilk önceleri bütün halka verilen bu ad, özellikle Tanzimat'tan s…

Reeksport, bir ülkeden alınan malın yapısında ve işlevinde bir değişik yapılmaksızın başka bir ülkeye satılması başka bir deyişle ithal edilen bir malın, başka bir ülkeye ihraç edilmesi demektir. Bu işlem, bir …

Yazılmış bir yazıyı düzeltip, temel olarak kabul edilmiş ölçülere göre değerlendirerek okuma ve basıma hazırlama: Ali Yavuz Bey bir bilim adamı sorumluluğuyla bu şiirlerin redaksiyonu dışında, bunlara geniş yoru…

Arkadan gelen, sondan gelen: Bu meydanın süvarisi, Hazret-i Sıddık'tır. Hazret-i Faruk dahi, onun redifidir. O ne güzel bir rediftir ki, süvarinin refakatindedir. (İmam-ı Rabbani) (edebiyat) Şiirde her mısr…

Sağdıç (gelin ve damadın sağdıçları) Sağdıç, gelin ya da damada, özellikle de damada düğünde yol gösteren ve yardımcılık eden kimseye verilen addır. Sağdıç genellikle en yakın arkadaşlardan olur: Düğün boy…

Sadet, üzerinde konuşulan asıl konu demektir: Ben de ona "Siz kürsüde konuşurken sadet dışına çıktınız. Ama Fuat Bey size sadet dışına çıktınız diyemedi..." (İlgili cümle kaynağı: F. Bozbeyli). Saded…

Vücudun, içinde kalp ve akciğerlerinde olduğu ön üst kısmı, göğüs, sine: Zira sadır, vesvese mahallidir. Şeytan, buradan kalbi vesveselendirir. (M. K. Pilavoğlu) Kalp, yürek. Bir şeyin başı, baş tarafı, en yük…

Dostluğu ve bağlılığı içten olan, sadakatli: Allah, sadıkları sadakatlerinden dolayı mükafatlandıracak... (Ahzab Suresinden) Doğru gerçek: Bu dönemde İlahi vahyin başlangıcı olarak sadık rüyalar görmeye başladı…

Afrika da safari Afrika'da siyahların oturdukları yerlerde yapılan vahşi hayvan avı. Kafile olarak ava çıkış. Turistlerin vahşi hayatı yerinde görmeleri için yapılan turistik gezi. Genellikle keten …

Paratoner Paratoner , yıldırımın taşıdığı yüksek elektrik yükünü güvenli bir yoldan doğrudan toprağa ileterek bina, kule ve benzeri yapıların zarar görmesini önlemek amacıyla çatı veya en yüksek tepe nokt…

Refüze, "reddetmek, kabul etmemek" ve "reddedilmek, kabul edilmemek" anlamlarına gelen refüze etmek ve refüze olmak sözlerinde geçer: Onlar, benim refüze edilmemle, bozulmamla eğleneceklerini …

Rehavet çökmek Gevşeklik, tembellik: Başarı, herkesi tatlı bir rehavete sokar. Herkes halinden memnundur... Genellikle uzun süre uyanıklığın neden olduğu vücutta meydana gelen ağırlık: Üzerine bir rehavet …