Çelik çomak oyunu Çelik çomak, çomak denilen uzun sopayla ve çelik denilen kısa çubuğa vurarak oynanan eski bir çocuk oyunudur: Ağabeyim akranlarıyla çelik-çomak oynardı. Bir çomakla hızla vurulan çelik çub…

Aşaması çırakla usta arasında olan zanaatçı. Mimari projeyi ustalara uygulatmak ya da ustaların uygulamasını denetlemekle görevli, ustalıktan yetişme mimar yardımcısı. Eskiden saraylarda ve büyük konaklarda hal…

Bir cismi iki eşit parçaya bölen çizgi. Mihver eş anlamı. Dingil, aks. (matematik) Üzerinde bir pozitif yön varsayılan sonsuz doğru: x ekseni, y ekseni, koordinat eksenleri vb. (spor) Bisikletin iki tekeriy…

Işık (fizik, gökbilimi) Nesneleri görmemize, renkleri ayırt etmemize yol açan fiziksel enerji, ziya, şavk: Işık sayesinde artık gecelerde gündüz gibi oldu. Bir yeri aydınlatmaya yarayan araç: Işık çevrey…

Trinidad yerlilerine özgü, doğaçtan söylenen ya da çalınan, konusu genellikle siyasal kimi zamanda güldürü olan, canlı gevşek uyaklı halk şarkıları ve müziği. (botanik) Mor, pembe ve sarı benekli tek bir beyaz …

Yeni tip nüfus cüzdanı Nüfus cüzdanı (kağıdı), bir ülkenin yurttaşlarına doğumlarından hemen sonra verilen, nüfus kütüğünde kayıtlı bulunduğunu bildiren ve oradaki kayıtların bir örneğini gösterip kişinin k…

Dil ile ilgili deyimler ve anlamları Dil çıkarmak İçinde "dil" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) (Birinde) Dil bir karış : Her söze saygısızca kar…

Ev Yalnız bir ailenin oturabileceği büyüklükte yapılmış yapı: Yamacın üstünde duran iki katlı küçük bir ev vardı. (S. Urgancı) Bir kimsenin ya da ailenin içinde yaşadığı yer, konut: Eski güzel günlerdeki …

Çırpınma, titreyerek kıvranma, ıspazmoz: Birden için için ve uzun bir ihtilaç ile çırpındı, kırdı, yıktı. (İlgili cümle: B. Şahin) Vücudun herhangi bir yerinde derinin ve hemen altındaki kasların hafif hafif oy…

Bütün varlıkları, bütün sınırlı genişlikleri her yandan kaplayan sonsuz boşluk. Feza, mekan eş anlamları. (gökbilimi) Bütün gök cisimlerinin içinde bulunduğu büyük hacim. (matematik) Düzlem geometriye karşı …

Başkan: Aile reisi, belediye reisi vb. Lider, önder: Aşiret reisinin ölümünden sonra, normal olarak iktidar, yetişkin oğlu varsa, oğluna; yoksa kardeşine geçer. (İlgili cümle kaynağı: M. İ. Erdost) Küçük gemi …

Sakağı, çoğunlukla, atlarda, eşeklerde ve katırlarda görülen, insanlara ve başka hayvanlara da bulaşabilen öldürücü, bulaşıcı bir hastalıktır; ruam olarak da adlandırılır. Sakağı, genellikle atlarda olur. Hayv…

Eksantrik Merkez dışı, merkezden kaçık (olan). (mecazi) Ayrıksı. Geometride, iç içe olup merkezleri farklı olan (daireler). (teknik) Düzgün dairesel hareketi doğrusal gidip gelme hareketine dönüştüren…

İnsanın kendine karşı duyduğu saygı, şeref, öz saygı, haysiyet, izzetinefis: Benliğine ve onuruna düşkün nice sıradan insan tanıdım ki, bunları hiçe sayarak efendiliğe yükselmiş kişiler yanında dev gibi büyüyorl…

Sakal Yetişkin erkeklerde yanak ve çenede çıkan kılların tümü: "Ata kişinin sakalı olur..." O mazide sakalı olmayan bir çehre bile düşünülemezdi. Erkekler ancak daha büyümedikleri, ya da köse old…

Şecere (Arapça) , soy ağacı, hayat ağacı demektir. Şeceresi temiz : (deyim) Soylu, iyi nitelikleri olan, kötü bir geçmişi olmayan. (Birinin) Şeceresini bilmek (okumak) : Biriyle ilgili bütün bilgilere sahip …

Astronot ve kozmonot Astronot ve kozmonot , uzay araçlarıyla Dünya dışına, yani uzaya yolculuk yapmak üzere eğitilmiş kişiler için kullanılan terimlerdir ve temel anlamda aynı mesleği ifade eder. Bu kişil…

Ölmek Yaşamaz olmak, dirimi sona ermek, can vermek: Ölmek değildir; bu Dünya'nın en feci işi. / Güzel olan odur ki, öldükten sonra da yaşar kişi. (Y. Hayaloğlu) (mecazi) Solmak: Bu çiçek soğuğa dayan…

Mahşer meydanı (Arapça) Kıyamet günü ölülerin dirilip toplanacaklarına inanılan yer. (mecazi) Büyük kalabalık: Günün belli saatlerinde, bir mahşere dönüşüyor penceremin önü. Mahşer ile ilgili deyim, …

Naylon Naylon, (yapımcısının verdiği ad) ana polimer zincirinin bütünleyici parçası olarak tekrarlanan amit grupları içeren ve yapısal öğelerinin eksen yönünde yer aldığı lifler haline getirilebilen uzun …

(Aksaklıkları gidermek için yapılan) Düzeltme ya da iyileştirme işleri, ıslah etme. Reform eş anlamı. (tarih) Osmanlı Devletinde, 17. yüzyılın sonlarından başlayarak, Batı Avrupa'nın gösterdiği gelişmeyi i…

Bıyık ile ilgili deyimler ve anlamları Pala bıyık İçinde "bıyık" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) Bıyık altından gülmek : Birinin durumuna belli e…

Suya batırılmak ya da üzerine su dökülmek, serpilmek, sürülmekle su almış olan. Islak kargaya (fareye, tavuğa) dönmek : (deyim) İyice ıslanmak. (argo) Çok korkmuş olmak. Islanmışın yağmurdan korkusu olm…

Çift taraflı kaldıraç Kaldıraç, bir dayanma noktası üzerinde inip kalkarak az bir kuvvetle ağır yükleri kaldırıp indirmeye ya da büyük bir direnci yenmeye yarayan çubuğa verilen addır. Kaldıraçlar üç çeşi…

Gaybubet, bir yerde bulunmayış, göz önünde olmayış, yokluk demektir: İki ay devam eden gaybubeti sırasında işlerini kardeşi yürütmüştü. (örnek cümle) Gaybubet etmek: (Ortadan) Kaybolmak, çekilip gitmek, görün…

Ağ İplik, sicim, tel, naylon iplik vb. ile gevşek düğümler yaparak kafes biçiminde örülen örgü: Balık ağı. Biçim bakımından ağa benzeyen şey, şebeke: Demir ağlarla ördük anayurdu dört baştan. Örümceğin k…

Su ile ilgili deyimler ve anlamları Su İçinde "su" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) Su dökmek : Küçük abdest bozmak: "Sen başla. Benim küçük…

Ağaç ile ilgili deyimler ve anlamları Ağaç ve kökleri İçinde "ağaç" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) Ağaç gibi dikilmek : Ayakta sürekli beklemek…

Dünya ile ilgili deyimler ve anlamları Dünya İçinde "dünya" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) Dünya ahiret bacım (kardeşim) olsun : Karşı cinsten …

(hukuk) Birisini dava eden, birisi aleyhinde dava açan, uyuşmazlığı belirli kurallar içinde yargı organına götüren kimse. (mecazi) Şikayetçi: Bize hakkı, hakikati zamanında anlatmayanlardan davacıyım! (İlgili…

Bir bilim ya da sanat dalında özel ve belirgin yöntem, çığır ya da öğreti: Hacı Arif Bey'in şimdi Romantik Ekol dediğimiz, bütün ağırlığı şarkı formuna veren yeni musiki akımı, 1850'lerde başladı. (fels…

Çam sakızı Çam sakızı, çam ağacının öz suyundan elde edilen, keskin kokulu ve acı bir tada sahip reçinedir. Bal renginde olan çam sakızı reçinesi, ağaçtan salgılandığında bal kıvamında ve yapışkanımsı olup …

Gerekenden ya da alışılandan çok (olan). Daha çok, aşkın: Türkiye'de koyun sayısı inek sayısından fazladır. Artmış. Gereksiz, yersiz. Fazla ile ilgili atasözü ve deyimler İçinde "fazla" kel…

Halef, birinden sonra gelip onun yerine geçen kimse demektir; ardıl olarak da adlandırılır: Günün birinde kendisine bir halef seçmesinin zamanı geldiğinde etrafına daha dikkatli bir şekilde baktı, atayacağı kişin…

Davul Büyük ve enlice bir kasnağın iki tarafına deri geçirilerek yapılan ve bir yanı tokmak, diğer yanı da çubukla vurularak çalınan bir çalgı türü: Bütün alanlar, sokaklar, gece gündüz, davul zurna sesleri…

Balalayka çalgısı Balalayka, gövdesi üçgen ve yassı biçimli, uzun saplı, üç telli bir halk çalgısıdır ve özellikle Rus ile Ukrayna halk müziğinin en tanınmış sazlarından biri kabul edilir. Görünüş bakımı…

Buluğa ermiş, döl verme çağına, ergin duruma gelmiş olan, erin: Baliğ olmakla artık çocukluk sona ermiş ve erginlik (yetişkinlik) dönemi başlamıştır. (İlgili cümle kaynağı: A. Dilipak) Baliğ olmak : Erişmek, …

Balmumu Bal arılarının karın halkalarının altında bulunan özel deri altı bezlerinden salgıladığı, yumuşak ve sarımsı renkte doğal bir maddedir. İşçi arılar tarafından ince pullar hâlinde üretilen bu salgı, ağız …

Balina (zooloji) Balinagillerden, uzunluğu 30-35 metreyi, ağırlığı 14-15 tonu bulan, memelilerin en irisi olan ve derisi altındaki 40-50 cm kalınlığındaki yağı ve çenesiyle damağına sıralanmış yassı çubuk…

Balistik Merminin ateşlendikten sonra hedefe varıncaya dek karşılaştığı etkileri inceleyen bilim dalı. İç balistik (namlu içindeki etkiler) ve dış balistik (yer çekimi ve hava direnci etkileri) olarak ikiye…

Bir seçimde, seçilmek için gerekli oyu, ilk turda adaylardan hiçbirinin alamaması, dolayısıyla, seçimin sonuçsuz kalması ve yapılmamış sayılması durumu. Balotajlı ilk turda yeterli oyu toplayamamış aday için kul…

Balsam Balsam, bazı çam çeşitlerinden ve tropikal ağaçlardan elde edilen, çeşitli uçucu yağlar ve reçine karışımından oluşan, parfüm ve birtakım ilaçların yapımında, ayrıca bazı acı ya da pis kokulu ilaçların ta…

Barakuda balığı avını parçalarken Barakuda, Sphyraenidae ailesinin yaklaşık 20 tür yırtıcı balığına verilen genel addır. Barakuda balıkları tüm sıcak ve tropikal bölgelerle birlikte daha ılıman bölgelerde d…

Nükleer reaktör Enerji veya faydalı radyasyon üretmek için, uranyum, plütonyum gibi elementlerin atom çekirdeklerinin parçalanmasından yararlanılarak içinde bir nükleer fisyon zinciri reaksiyonunun oluştur…

Banker Faizden para kazanmak amacıyla ödünç para (kredi) verme işleriyle uğraşan ve hisse senedi, tahvil gibi taşınır değerlerin alım satımına aracılık eden gerçek ve tüzel kişi: Piyasa bankeri, borsa bank…

Balık Balıklar, omurgalı hayvanlar sınıfına giren, yaşamlarını su içinde sürdüren ve çoğunlukla solungaçlarıyla solunum yapan canlılardır. Solungaçlar sayesinde su altında oksijen alabilirler, bu da sucul y…

Banliyö Treni Banliyö, büyük kentlerin çevrelerinde günlük gidip gelme mesafesindeki yerleşim bölgesine verilen addır; yörekent olarak da adlandırılır. Metropollerin etrafındaki daha küçük yerleşim birimler…

Banka Para ticareti yapan, faizle para alıp veren, ödemelerde aracılık eden, ücret karşılığında kredi, kambiyo gibi her çeşit parasal işlemleri yürüten, kasalarında para, değerli evrak, eşya saklayan, doğr…

Petekli bal Arılar tarafından çiçeklerden ve meyve tomurcuklarından alınarak yutulan nektarın, arıların bal midesi denilen organlarında kimyasal değişime uğrayarak oluşan ve kovandaki petek gözeneklerine d…

Balayı tatili Balayı, evlilik yaşamının ilk günleri, genellikle ilk ayına verilen addır: Ömrünün en güzel günlerinin bu günler, yani adı üstünde bal-ayı olduğunu düşünüyordu. (G. Flaubert) Balayına çıkma…

Kitap bandrolü Fikir ve sanat eserlerinin izinsiz çoğaltılmalarını önleyen ve üzerine yapıştırıldığı ürünün orijinal olduğunu gösteren holografik özellikli güvenlik etiketi. Bandrolü olmayan kitaplar eser sahibi…

Balgam taşı Balgam taşı (yerbilim) , özellikle Hacıbektaş ve çevresinde çıkarılıp işlenen, sarımsı renkli, damarlı ve yarı saydam yapıya sahip bir süs taşıdır. Kolay işlenebilir olması nedeniyle gelenekse…

Bakı kulu, Osmanlılarda, defterdarlık merkez örgütünde devlet gelirlerini toplayan görevliye (vergi denetçisine) verilen addır. Bakı, bakmaktan gelir, bakı kulu, teftiş memuru demektir. Bakı teşkilatı Yavuz Sulta…

Bakkal Bakkal, temel gıda maddeleri, içecekler ve çeşitli ev gereksinimlerini perakende olarak satan kişi ya da bu ürünlerin satıldığı küçük dükkandır. Mahalle kültürünün önemli bir parçası olan bakkallar, …

Gelecekteki olayları kaçınılmaz bir biçimde belirleyen ilahi iradenin insan ve toplum için çizdiği yaşayış biçimi, kader, talih. Şans: Zurnada peşrev olmaz, ne çıkarsa, bahtına! (Atasözü)

Bahriyeli Subay ve Askerler Deniz kuvvetlerine bağlı asker, astsubay ya da subay: Esas deniz askeri "levend" denen bahriyeli tayfa idi. Gemiyi yürütür ve savaşırdı. Levend, top dışında her türlü …

(mecazi) İri, büyük (insan ya da hayvan). Oynatılan ayı. (Kimi yerlerde) Doğan ve atmaca gibi yırtıcı kuşlara verilen ad. Balaban aş pişirmiş, çocuklarını başına üşürmüş : (atasözü) Bir kimsenin kotardığ…

Bahşiş Bir hizmeti yapana, o hizmetten hoşnut kalındığını göstermek amacıyla fazladan verilen para: İşlerinde gayret gösterenlere bahşiş verilmesi usuldendi. (E. Z. Karal) (eski.) Armağan, hediye, ihsan: …

Bakla (botanik) Baklagillerden, Türkiye'nin her yerinde yetiştirilen, tazeyken genellikle kabuğuyla, kurusunun da taneleri pişirilip yenen, yeşil badıçları ve kuru tohumları da aynı adla anılan bitki.…

Bakteri Bakteri, mikroorganizmalar arasında yer alan, tek hücreli, çekirdeksiz (prokaryot) ve klorofilsiz canlılardır. Yapısal olarak basit olan bakteriler, sitoplazma ve hücre zarı ile çevrili bir hücre …

Bakalorya, Fransız liseler örnek alınarak, ilkin Galatasaray Lisesinde, daha sonra bütün Türkiye liselerinde 1936'ya değin uygulanmış olan, lise bitirme sınavından sonra üniversiteye girme hakkı veren bir çeş…

Bir bakanlığın başındaki kişi. Bakmak eylemini yapan (kimse). Bakanlar Kurulu : Başbakan ve bakanlardan oluşan kurul, hükümet, kabine. Bakan ile ilgili atasözleri ve anlamları Bakan göze bağ (yasak) o…

Görmek için gözlerini bir şey ya da kimse üzerine yöneltmek: ... dikiz aynasından onlara bakıyorum (A. Nesin). Gözleri kıvılcımlanarak kapıya bakmaya başladı. (S. Kocagöz) Aramak: Çocuğa bak, nerede? (bir şey)…

Akreditif işleyiş şeması Akreditif ithalatçının (alıcının) talebi üzerine, ithalatçının çalıştığı bir banka tarafından ihracatçıya (satıcıya) verilen, belirli şartların yerine getirilmesi koşuluyla sattığı …

Akrabalık Kan bağıyla birbirlerine bağlı olan kimseler: Düğünlerde, bayramlarda akrabalar mutlaka bellenirdi. Amcalara, dayılara, teyzelere gidilir, akraba bağları kopmazdı, devam ederdi. (İ. Köken) Birinin…

Üstündeki tuşlara basıp içindeki maden dilcikleri titretip seslendirerek çalınan körüklü bir el çalgısı. Kumaşlarda makineyle yapılmış, pliden daha ince kırma. (mecazi) Ezilmiş, iç içe geçmiş. Akordiyo…

Akort etmek (Fransızca, müzik) Çalgılarda ses ayarı, düzen. Armoni oluşturmak üzere kullanılan ses gruplarından her biri. Akort ile ilgili birleşik fiil ve kelimeler Akort anahtarı : Piyanonun ses …

Akrobat Genellikle sirklerde izleyicileri eğlendirmek ve şaşırtmak için yerde ve tel, at, bisiklet, ip vb. üzerinde dengeye dayanan, tehlikeli, heyecan verici gösteriler yapan kimse, cambaz: Ejderhalar, zı…

Tel üzerinde motosikletli akrobasi gösterisi Akrobasi , yerde ya da tel, at, bisiklet gibi farklı araçlar üzerinde gerçekleştirilen, yüksek denge , esneklik ve koordinasyon gerektiren, çoğu zaman tehlikel…

Yaşça birbirine yakın, denk yaşıt, boydaş, öğür: Muhtarla akrandı, çocukluk ve askerlik arkadaşıydı. (E. Demirel) Durum ve mevkice eşit olanlar: Ressamlıkta akranı nadir, hoşsohbet bir rind-i kâmildi. (Mehmet S…

Aksayan, hafifçe topallayan. (mecazi) İyi gitmeyen, bozuk, iyi işlemeyen, geride kalan. Türk müziğinde kullanılan kıvrak bir usul. (edebiyat) Eski Yunan ve Latin şiir ölçüsünde, sondan bir önceki hecesi kıs…

Akmak ile ilgili atasözleri İçinde "akmak" sözcüğü geçen atasözleri ve açıklamaları: Akacak kan damarda durmaz : Kimi durumlarda önlem alınsa bile, iş olacağına varır, doğacak zararlar kaçınılmaz o…