İki isimli iller Hatay mı, Antakya mı? Sakarya mı, Adapazarı mı? Kocaeli mi, İzmit mi? Mersin mi, İçel mi? İki isme sahip iller gerçekten kafa karıştırıcıdır. Hele ki o şehirden değilseniz. Bunun sebebi çoğ…

Bir şeyin ne demek olduğunu, ne anlama geldiğini kavramak; yeni bilgileri eskileriyle karşılaştırarak sonuç niteliğinde başka bir bilgi elde etmek: Yanlış anlamadım. Ben malımı bilirim (S. Faik). Dumanı görünce o…

Kar renginde olan, beyaz renk, kara (siyah) karşıtı: "Sana verdiğim emekler, ananın ak sütü gibi helâl!" derdi. (Y. Bahadıroğlu) Beyaz, lekesiz, duru, tertemiz: Ak elleri deste deste güllüdür. (Karaca…

Bir dileğin gerçekleşmesi için kutsal olduğuna inanılan bir güce (Allah'a) niyette bulunmak, nezretmek: Hemen adağını adadı, dileğini diledi... (İki ay sonra) Dileği oldu Naciye'nin... Geriye adağın kurba…

Ana gibi yâr olmaz, Bağdat gibi diyar olmaz İçinde "ana (anne)" sözcüğü geçen atasözleri ve açıklamaları: ( * yaygın bilinen ) Ana baba bedduasını alan onmaz : Anne ve babasını üzerek onların b…

Anne ile ilgili deyimler ve anlamları Ana kucağı İçinde "ana (anne)" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: Ana baba bir : Hem annesi hem de babası üvey olmayan. Aynı anne v…

Sıkıntı veya güçlükle yapılan, kolay olmayan: Zor koşullar. Zor günler. Zor bir iş. Yıkmak kolay, yapmak zordur. Seninle işimiz zor. Sevdiğine son veda kadar zoru var mı ki bu hayatta? Sıkıntı, güçlük, rahatsızl…

Babanın erkek kardeşi, baba yarısı, emmi: O gece babam, amcam ve ben yemeğe çıkmıştık (Y. Kopan). Çiçekçi'de amcamı babam sanıp selam veren çok olurdu. (K. Fırtına) Bir insanın babası yaşında olan kimselere…

Yardım istendiğini dile getirir: Aman Allah'ım! Koşun koşun! Bir suçun bağışlanmasını, yalvarmayı anlatır; eman: Aman, bir daha yapmam. Bir ricanın önemini dile getirir: Aman, öyle söylemeyin. Usanç ve öfk…

Araba, hayvan vb. şeylerin taşıdığı şeyler: Kamyonun yükü. Geminin yükü. Taşıtın kaldırabileceği taşıyabileceği kadar olan miktar: Bir araba yükü odun. Bir eşek yükü ot. Bir şeyin ağırlığı. (mecazi) Birinin …

Kapalı olmayan, açılmış: Ona, yakası daima açık ve yenleri bol bir bürümcük giydirirdim. (Y. K. Karaosmanoğlu) Engelsiz, geçit veren; girilmesi, geçilmesi serbest: Yol açık mı? Geniş, düz, engebesiz: Çadır tiya…

Alın Yüzün kaşlar ile saçlar arasında kalan bölümü: Saçları alnına düşmüş. (Memelilerde) Kafanın tepesiyle gözler arasındaki bölümü. (Bazı şeylerde) Ön, ön yüz: Binanın alnı. ... karşı: Saatlerce güneşin…

Yerden yüksekliği az olan, yüksek karşıtı: Alçak yapı. Alçak bir köprü. Alçak tepe. Aşağıda olan, yüksek olmayan (yer): Dünya'nın en alçak yeri Lut Gölü'dür (deniz seviyesinden ~430 metre alçaktır). (me…

Kuş yuvası Hayvanların özellikle de kuşların, yumurtlayıp yavru çıkarmak ya da yavrulamak için kendilerine türlü malzemelerden (ot, toprak, dal vb.) ve türlü biçimlerde hazırladıkları barınak: Kuş yuvası. L…

Alacak Bir hesap, alışveriş ya da iş gereğince henüz alınmamış olan para: Birinden alacağım vardı, bu ay onu aldım (M. Ş. Esendal). O paralansın ki bizde alacaklarımızı alalım! (O. Kemal) Alınması gereken …

al (I) Kızıl alev rengi, kan rengi, narçiçeği rengi, kızıl, parlak kırmızı: Her rengi istemez, gönlümüz şimdi aldadır. (Y. K. Beyatlı) [At donu (at rengi)] Dorunun açığı: Al bir ata binmişti, al. (F. H. Dağlar…

Kız Kulesinde akşam manzarası Gündüzün son ve gecenin ilk saatleri: Akşam oluyor, artık eve gidelim. Akşam erken iner mahpushaneye (A. Arif) Akşam vaktinde: Akşam geldi, sabah gitti. Akşam konukları varmı…

Altı sayısı Beşten bir fazla. Beşten sonraki sayının adı ve bu sayıyı gösteren rakam, 6, VI. Altı ile ilgili deyimler ve anlamları İçinde "altı" kelimesi (altı sayısı) geçen deyimler, açıklama…

Bir şeyin yere bakan yüzü, yanı, üst karşıtı: Ayakkabının altı delindi. Arabanın altı sürttü. Oturulurken uylukların yere gelen bölümü: Altına bir iskemle çek. Bebeğin altını değiştiriyor. Bir şeyin arkadan, s…

Bir şeyi elle ya da bir araçla tutarak, bulunduğu yerden ayırmak: Ekmeklerini koparıp çatallarını ellerine aldılar. (O. Kutlar) Satın almak: Geçenlerde dört çile yün almış (S. Faik). Emekli ikramiyemle orada an…

Satın almak isteyen kimse ya da kurum, müşteri: Meselâ; fiyatı bir milyon lira olan bir malı, alıcı dokuzyüzbin liraya almak istediğini söylese bu, satıcıya yapılan yeni bir fiyat teklifidir. (H. Döndüren) Kendi…

Yaz Yılın, kuzey yarım kürede 21 Haziran'da başlayıp 23 Eylül'e kadar süren (güney yarım kürede 21 Aralık'ta başlayıp 21 Mart'a kadar süren), ilkbahardan sonra, sonbahardan önce gelen sıcak …

Zurna Keskin bir ses çıkaran ve çoğu zaman davul ya da dümbelek eşliğinde çalınan, altında bir, üstünde yedi ses deliği bulunan ve ağız tarafına doğru gittikçe genişleyen üflemeli çalgı: Davulun ayrılmaz arkadaşı…

Yoyo oynama Yoyo, tahta, fildişi, metal ya da plastikten yapılmış bir diskten oluşan ve disk eksenine bağlanan bir iplik boyunca indirilip çıkarılan bir oyuncaktır. Oyuncağın inerken kazandığı dönme enerjisi…

Adam İnsan: Kimdir bu sokakları dolduran adamlar. (S. Faik) Erkek: Sevmediği bir adama varmış; ama beş yıllık evlilik süresinde kocasından sevgi, çevresinden saygı görmüştü. (Y. Erolgaç) İyi yetişmiş, değ…

Yuvarlanıp gitmek Kendi kendini yuvarlamak ya da yuvarlana yuvarlana aşağı inmek: Fıçı yuvarlandı. Top yuvarlandı. Düşmek, devrilmek: Tepenin ucuna kadar geldi ani bir hareket yapsa tepeden vadiye yuvarlan…

yaş (I) Doğuştan beri geçen ve yıl birimiyle ölçülen zaman: Okumanın meyvelerini daha çocuk yaşımda aldım. 11 yaşımda Osmaniye'de gazeteciliğe başladım. 14 yaşımda ilk şiir kitabımı yayımladım. 15 yaşımda Os…

Tavuk yumurtası (biyoloji) Bir dişinin vücudunda oluşan, yumurtlama ve döllenmeden sonra aynı türden bir yavruyu oluşturan, içinde yedek besin maddesi, etrafında koruyucu bir kabuk bulunan canlı hücre: Bal…

Bir şeyin ayrıldığı iki eşit ya da yaklaşık olarak birbirine eşit parçadan her biri için kullanılır: Yarım saat. Yarım ekmek. Yarım elma. Yarım porsiyon. Tam ve istenildiği gibi olmayan: Yarım bilgi. Yarım iş. …

Yorgunluk ile ilgili deyimler ve anlamları Yorgun İçinde "yorgun ve yorulmak" kelimeleri geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: Yorgun argın : Çok yorulmuş olarak: Büyük oğlum okuldan sonr…

Yer (yeryüzü) Bir şeyin bulunduğu, konulduğu, yapıldığı uzay (boşluk) ya da alan parçası: Bu koltuğa yer kalmadı. Pazaryeri. İşyeri. Bu oyuncak yerinde bin liradır. Yer sözcüğü, kullanıldığı cümleye göre "ş…

Erdemleri bakımından çok büyük, çok üstün niteliklere sahip, yüce: Soylu Oğuz beyleri başlarını göğe kaldırıp ellerini açtılar ve onun için Allah'a dua ettiler, "Ulu Tanrı sana bir oğul versin." de…

Kuş tüyü İnsan ve hayvan derisi üzerinde biten ince, kısa, sık ve yumuşak ipliksi uzantılar. Kuşların özellikle kanat ve kuyruklarında yer alan, etrafı tüylerle kaplı ince uzun ve sert uzantılardan her biri. B…

Hoşa giden bir şeyin neden olduğu hoşluk ve mutluluk hissi, memnuniyet, tatmin, haz: Öncelikle beş duyudan birinin, bir durumu, bir varlığı, diğerlerinden farklı, hoş, güzel bulmakla başlayan özel kabullenişin so…

Yemek yemek yemek (I) Yemek yeme, karın doyurma işi: Üç öğün yemek yemek lazım. Yenmek için pişirilip hazırlanmış yiyecek: Sulu yemek. Sebze yemeği. Et yemeği. Yemek yapmak. Yemek pişirmek. Davet ederek …

Ellerle kavramak: Islak elle prizi tutma. Ele geçirmek, yakalamak, avlamak: Balık tutmaya gitmek. Anlamak, farkına varmak: Numaramızı tuttu galiba, yandık! Yanında bulundurmak, alıkoymak: Çocuğu tutabilir misi…

Yüz kalbin aynasıdır Başta alın, göz, burun, ağız, yanak ve çenenin bulunduğu ön bölüm: Güleç yüz. Asık yüz. Yüzey: Suyun yüzü. Bir şeyin en gösterişli olan ya da dışta bırakılan yüzeyi: Kumaşın yüzü. Yapı…

Elini ya da elinde tuttuğu bir şeyi bir yere hızla indirmek: Birinin sırtına vurmak. Örse çekiç vurmak. Ses çıkarmak için, bir şeyi başka bir şey üzerine hızlıca değdirmek: Kapıya üç kere vurdu. Cama vurdum. Sa…

Kendi kendine bozulma veya bayatlama özelliği varken bu durumlara uğramamış ya da yeni yapılmış: Taze balık. Taze ekmek. Taze simit. (Sebze ve çiçek için) Kuru olmayan, kurutulmamış, yeni hasat edilmiş, yeşil, …

Turşu Tuzlu suda ya da sirkede veya ikisinin karışımında bırakılarak özel bir kıvama getirilmiş salatalık, lahana, biber gibi sebzeler: Değişik sebzelerin, tuz içeren salamura içinde laktik asit fermantasyo…

Yürek (anatomi) Kalp. (mecazi) Yüreklilik, cesaret: Bu işi yapmaya yürek ister. Kimi deyimlerde "hiçbir gizli düşüncenin karışmamış olduğu duygu" anlamını verir: Yürekten kopmak. Candan yürekten. …

Yumruk Parmakları kapatarak elin yumulmuş ve sıkılmış durumu: Dişlerini sıkıp gıcırdatırken, sağ elini yumruk yaptı ve sol elinin avuç içine vurdu. (H. Bayraktar) Elin bu biçimiyle, yumrukla vuruş: Yumruk yumru…

At yuları Yular, genellikle at, eşek gibi hayvanların başına takılan, ip veya deriden yapılmış bir araçtır. Hayvanı istenilen yere çekerek götürmek veya bir yerde kalması için sabit bir yere bağlamak için kullanı…

Tatlı Şeker tadında olan, içinde şeker bulunan: Tatlı nar. Tatlı elma. İçinde şeker bulunmamakla birlikte tadı hoş olan, yavan olmayan, acı olmayan: Bu tatlı yemekleri her yerde bulamazsınız. Tatlı biber.…

Toprak Kil ve ufalanmış kaya parçaları ve çeşitli organik kalıntıların karışımından oluşan siyah veya koyu kahverengi renkli malzeme, yer kabuğunun bitkilerin yetiştiği yüzey kısmı: Killi toprak. Kireçli to…

Besinlerdeki bazı bileşiklerin tadım organı olan dil üzerinde meydana getirdiği uyarı; tatlılık, acılık, tuzluluk, ekşilik, kekrelik gibi niteliklerin genel adı: Tat, yemek yeme keyfini yaşatır. (Şekerli olma b…

Doymuş, açlığı gitmiş; aç karşıtı: Aç, doymam; tok, acıkmam sanır. (atasözü) Tok olan cümle cihanı tok sanır / Aç olan âlemde ekmek yok sanır (Sebayi) (Kumaşlar için) Sık ve kalın dokunmuş: Çuha, çözgü ve atkıs…

Rüya görmek Uyurken zihinde yaşanılan olayların, görüntülerin, düşüncelerin tümü, düş: Rüyasında gece gökyüzünde uçuyordu. Gerçek olmayan, gerçekleşmesi imkansız olan şey, hayal: Tüm bunların bir rüyadan i…

Köprü Aralarında su, çukur arazi ya da demiryolu gibi engeller bulunan iki yakayı birbirine bağlayarak, yolu bir yandan öte yana geçmek için yapılan ahşap, taş, beton ya da demir yapı: Meriç üzerinde, Birin…

Koltuk İki yanında kol dayayacak yerleri olan kumaş deri vb. ile kaplanmış geniş ve rahat oturak, sandalye: Kırmızı koltuk ancak bir kadının zevkini yansıtabilirdi zaten. (Ş. Şen) (anatomi) Vücutta omuz …

Kol İnsanın, omuz başından parmak uçlarına kadar uzanan organı. Giysilerin, kolu saran bölümü. Ağaçlarda gövdeden ayrılan kalın dal. Makinelerde çekme ya da çevirme işlemlerinde kullanılan manivela: Vit…

Köpek ile ilgili deyimler ve anlamları Köpek, ekmek yediği kapıyı tanır (Sivas Kangal Köpeği) İçinde "köpek" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: Köpek gibi yalvarmak : Çok…

Kök ile ilgili deyimler ve anlamları Toprak altında ağaç kökü İçinde "kök" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: Kök salmak : Yayılmak, tutunmak, bir yere ayrılmamacasına ye…

koca (I) Bir kadının evli olduğu erkek, bir kadının eşi, zevç: Biliyorlardı ki, vakti, zamanı gelince koca evine gidecekler, çoluk-çocuğa karışacaklar ve bu devran böylece sürüp gidecekti. (Y. Akkaya)

koyun (I) Koyun (zooloji) Boynuzlugiller familyasından, tıknaz yapıları, çevik olmayışları, boynuzlarının yassı ve yana doğru kıvrık oluşu ve erkeklerinde sakal bulunmayışıyla keçilerden ayrılan hayvanları…

korku: Bir tehlike karşısında ya da bir tehlikeyi düşünürken duyulan kaygı: Hepimiz iki büyük korkunun, ölüm korkusu ile yalnızlık korkusunun zincirlerine vurulmuş değil miyiz? (N. Ataç). Korktuğum başıma geldi.…

Üzüm pekmezi Pekmez, genellikle üzüm, dut, keçiboynuzu gibi meyvelerin suyunun çıkarılıp uzun süre ateşte kaynatılmasıyla elde edilen koyu kıvamlı ve yoğun bir tatta sıvı bir besindir. Geleneksel yöntemlerl…

kötü: Nitelikleri iyi olmayan, değersiz, işe yaramaz, hoşa gitmeyen: Kötü bir adam. Kötü bir işçilik. Kötü bir kalem. Aşırı, çok: Anlaşılan, kötü tutulmuştu: bu kızdan uzakta kalmaya dayanamıyor, hep ondan söz …

Komşuluk Evleri birbirine yakın ya da bitişik olan kimselerin birbirlerine göre aldıkları ad ve birbirlerine göre durumu: -Komşu, komşu! -Hu, hu! -Oğlun geldi mi? -Geldi. -Ne getirdi? -İnci, boncuk. -Kime, kime?…

İçinde "kişi" sözcüğü geçen atasözleri ve açıklamaları: Kişi arkadaşından bellidir (adam ahbabından bellidir) : Bir insanın nasıl biri olduğu arkadaşından anlaşılır. Kişi ne yaparsa kendine yapar : …

Kimse Herhangi bir kişi, kim olduğu bilinmeyen ya da belirtilmeyen kişi: Belki o kimselerin, kalblerinde sakladıkları noktalar vardır. Belki yanlarındaki kimselerle konuşmaktadırlar. (N. F. Kısakürek) Hiçbir ki…

Kulak ile ilgili deyimler ve anlamları Kulak kabartmak İçinde "kulak" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) Kulak arkası (ardı) etmek : Söylenen bir şe…

Kim? (zamir) "Hangi kişi?" anlamında cümlede, özne, tümleç, nesne, yüklem olarak kullanılan sözcük: Kim söyledi? Kim gelecek? Kim bilirse o kazanır. Kimi arasam acaba? Kimin görevi? Kime ne? Kimde bul…

Kula yakışan kulluktur Allahü Teala'ya göre insan, ademoğlu: Zira Yaratan kendisinden memnun olmuş ve kulum demiştir... (B. Ayaz) İnsanın Rabbine göre durumu: Kul, kul olduğunu en iyi dua anında anlar…

(isim) Dişi çocuk: Sık sık resmini gösterdiği küçük bir kızı var. (N. Baysal) (sıfat) Dişi: Tek çocuğunuz olacaksa erkek mi kız mı olsun isterdiniz? (G. T. Eren) Cinsel birleşmede bulunmamış dişi insan: Kız …