Badya Badya, iki yanında tutamakları bulunan geniş ağızlı, yayvan, pişirilmiş toprak, ağaç, meşin, metal ya da plastikten yapılmış büyük su kabıdır: Altında şöyle kaygısız uyuyabileceği bir çatıyı ve birkaç…

Vergi. (tarih) Osmanlı yönetiminde iskelelere uğraşan gemilerden, kara gümrüklerinden geçen kervanlardan alınan vergi: Fıçı ile pazara gelen şıradan fıçı başına on beşer akçe baç alına. Satın alan kimse yine s…

Türk Kurtuluş Savaşı'nın halk kahramanlarından Şerife Bacı Bacı, abla, büyük kız kardeş. Kız kardeş. Bir evde uzun zaman çalışmış, yaşlı (daha çok zenci) kadınlara verilen san. Eskiden tarikat şeyhl…

Bab-ı Ali Kapısı Gülhane "Yüksek, yüce, ulu kapı" anlamında olup Osmanlı İmparatorluğu döneminde İstanbul'da sadaret (Başbakanlık), dahiliye ve hariciye nezaretleriyle (İç ve Dışişleri bakanl…

Güçlü, gözü pek ve yürekli kişi: "Ben de yaparım" demek kolaydır ama iş başa düşünce, olup bitenlere katlanma yarışında da ipi göğüslemek, ancak ender babayiğitlerin işidir! (İlgili cümle kaynağı: B. B…

Eşleri ikiz kardeş olan bacanaklar Eşleri kardeş olan erkeklerin her biri, başka bir deyişle erkeğin eşinin kız kardeşinin kocası veya bir erkeğin baldızının kocası: İttihat ve Terakki'nin önemli adamı…

Davranışları ve giyinişi gösterişsiz, özentisiz, gelişigüzel olan. Yaşlı, vakarlı adam: Ben bir yandan meslek icabı, bir yandan da herkesçe sevilip sayılan babayani bir adam olarak öteden beri kadın erkek farkı…

Babaköş Babaköş (zooloji) , ayaksız yapısı nedeniyle yılanla karıştırılan ancak kertenkeleler takımına ait olan, gövdesi silindir biçiminde ve parlak derili bir sürüngendir. Toprak altında yaşamaya uyum sağ…

Bir şeyin yapılamasını ya da yapılmamasını kesin olarak bildirmek, emretmek eş anlamı: Öğlenlere kadar döşekten çıkmıyor, kaynanasına iş buyuruyor. (Saygılı konuşmada) Söylemek, demek: Bitirdikten sonra: "…

Varlığı bilinmeyen bir şey yaratma ya da böylece yaratılan şey. İcat eş anlamı. Herkesin kolay kolay düşünemeyeceği bir şey: Çıkan sorunlara ilişkin buluşlarıyla hemen göze girdi. (edebiyat) Sözlü ya da yazıl…

Bozkır, yağmur mevsiminde canlanan; ot, yosun, çalılık ve yer yer seyrek ağaçlıklardan oluşan kurakçıl bitki örtüsü ve böyle örtülü düzlüğe verilen addır. Güney Amerika da bu düzlüklere pampa , Doğu Avrupa ve Ura…

Bütçe Devlet, belediye, valilik gibi kamu kuruluşlarıyla özel dernek ve kuruluşların belirli bir dönem içindeki gelir ve gider tahminlerine dayanılarak yapılan ve öngördüğü harcamaların yapılıp gelirlerin …

Buz Soğuk etkisiyle camsı, kırılgan, kristal yapılı biçimde katılaşan su, donmuş su: Müthiş bir soğuk ortalığı kasıp kavuruyordu. Her yer kar ve buz ile kaplıydı. (A. Şimşirgil) (ünlem) Pek soğuk bir etk…

Bilim ve Teknoloji Evrenin veya evrendeki oluşların bir kısmını deneye, gözleme ve gerçeklere dayanarak sistematik olarak inceleyen ve bunlara ait yasaları çıkarmaya çalışan bilgi sistemi, ilim: Tarafsız den…

İçinde "beslemek" sözcüğü geçen atasözleri ve açıklamaları: Besle kargayı oysun gözünü : Nankörlük eden kimseler için söylenir. Besledik büyüttük danayı, (şimdi) tanımaz oldu anayı : Elimizden gelen…

Balta Ağaç kesmeye, odun yarmaya yarayan, ağaç saplı, keskin ağızlı demir araç. Eskiden taştan tunçtan, demirden, çeşitli biçimlerde yapılan balta, ateşli silahlardan önce savaş aracı olarak da kullanılırdı…

Balon Isıtılmış hava ya da havadan hafif bir gazla doldurulan havada yükselebilen, küre ya da yumurta biçiminde araç. Bağlı balon, güdümlü balon (zeplin), deney balonu, meteoroloji balonu gibi türleri vard…

Balyoz Balyoz, kazık çakmak, büyük taşları kırmak, duvar yıkmak gibi işlerde kullanılan uzunca saplı, çok iri ve ağır çekice verilen addır; varyos olarak da adlandırılır: Bütün günü o balyozla geçiyor. Nere…

Bıyık ile ilgili deyimler ve anlamları Pala bıyık İçinde "bıyık" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) Bıyık altından gülmek : Birinin durumuna belli e…

Balalayka çalgısı Balalayka, gövdesi üçgen ve yassı biçimli, uzun saplı, üç telli bir halk çalgısıdır ve özellikle Rus ile Ukrayna halk müziğinin en tanınmış sazlarından biri kabul edilir. Görünüş bakımı…

Buluğa ermiş, döl verme çağına, ergin duruma gelmiş olan, erin: Baliğ olmakla artık çocukluk sona ermiş ve erginlik (yetişkinlik) dönemi başlamıştır. (İlgili cümle kaynağı: A. Dilipak) Baliğ olmak : Erişmek, …

Balmumu Bal arılarının karın halkalarının altında bulunan özel deri altı bezlerinden salgıladığı, yumuşak ve sarımsı renkte doğal bir maddedir. İşçi arılar tarafından ince pullar hâlinde üretilen bu salgı, ağı…

Balina (zooloji) Balinagillerden, uzunluğu 30-35 metreyi, ağırlığı 14-15 tonu bulan, memelilerin en irisi olan ve derisi altındaki 40-50 cm kalınlığındaki yağı ve çenesiyle damağına sıralanmış yassı çubuk…

Balistik Merminin ateşlendikten sonra hedefe varıncaya dek karşılaştığı etkileri inceleyen bilim dalı. İç balistik (namlu içindeki etkiler) ve dış balistik (yer çekimi ve hava direnci etkileri) olarak ikiye…

Bir seçimde, seçilmek için gerekli oyu, ilk turda adaylardan hiçbirinin alamaması, dolayısıyla, seçimin sonuçsuz kalması ve yapılmamış sayılması durumu. Balotajlı ilk turda yeterli oyu toplayamamış aday için kul…

Balsam Balsam, bazı çam çeşitlerinden ve tropikal ağaçlardan elde edilen, çeşitli uçucu yağlar ve reçine karışımından oluşan, parfüm ve birtakım ilaçların yapımında, ayrıca bazı acı ya da pis kokulu ilaçların ta…

Barakuda balığı avını parçalarken Barakuda, Sphyraenidae ailesinin yaklaşık 20 tür yırtıcı balığına verilen genel addır. Barakuda balıkları tüm sıcak ve tropikal bölgelerle birlikte daha ılıman bölgelerde d…

Banker Faizden para kazanmak amacıyla ödünç para (kredi) verme işleriyle uğraşan ve hisse senedi, tahvil gibi taşınır değerlerin alım satımına aracılık eden gerçek ve tüzel kişi: Piyasa bankeri, borsa bank…

Balık Balıklar, omurgalı hayvanlar sınıfına giren, yaşamlarını su içinde sürdüren ve çoğunlukla solungaçlarıyla solunum yapan canlılardır. Solungaçlar sayesinde su altında oksijen alabilirler, bu da sucul y…

Banliyö Treni Banliyö, büyük kentlerin çevrelerinde günlük gidip gelme mesafesindeki yerleşim bölgesine verilen addır; yörekent olarak da adlandırılır. Metropollerin etrafındaki daha küçük yerleşim birimler…

Banka Para ticareti yapan, faizle para alıp veren, ödemelerde aracılık eden, ücret karşılığında kredi, kambiyo gibi her çeşit parasal işlemleri yürüten, kasalarında para, değerli evrak, eşya saklayan, doğr…

Petekli bal Arılar tarafından çiçeklerden ve meyve tomurcuklarından alınarak yutulan nektarın, arıların bal midesi denilen organlarında kimyasal değişime uğrayarak oluşan ve kovandaki petek gözeneklerine d…

Balayı tatili Balayı, evlilik yaşamının ilk günleri, genellikle ilk ayına verilen addır: Ömrünün en güzel günlerinin bu günler, yani adı üstünde bal-ayı olduğunu düşünüyordu. (G. Flaubert) Balayına çıkma…

Kitap bandrolü Fikir ve sanat eserlerinin izinsiz çoğaltılmalarını önleyen ve üzerine yapıştırıldığı ürünün orijinal olduğunu gösteren holografik özellikli güvenlik etiketi. Bandrolü olmayan kitaplar eser sahi…

Balgam taşı Balgam taşı (yerbilim) , özellikle Hacıbektaş ve çevresinde çıkarılıp işlenen, sarımsı renkli, damarlı ve yarı saydam yapıya sahip bir süs taşıdır. Kolay işlenebilir olması nedeniyle gelenekse…

Bakı kulu, Osmanlılarda, defterdarlık merkez örgütünde devlet gelirlerini toplayan görevliye (vergi denetçisine) verilen addır. Bakı, bakmaktan gelir, bakı kulu, teftiş memuru demektir. Bakı teşkilatı Yavuz Sulta…

Bakkal Bakkal, temel gıda maddeleri, içecekler ve çeşitli ev gereksinimlerini perakende olarak satan kişi ya da bu ürünlerin satıldığı küçük dükkandır. Mahalle kültürünün önemli bir parçası olan bakkallar, …

Gelecekteki olayları kaçınılmaz bir biçimde belirleyen ilahi iradenin insan ve toplum için çizdiği yaşayış biçimi, kader, talih. Şans: Zurnada peşrev olmaz, ne çıkarsa, bahtına! (Atasözü)

Bahriyeli Subay ve Askerler Deniz kuvvetlerine bağlı asker, astsubay ya da subay: Esas deniz askeri "levend" denen bahriyeli tayfa idi. Gemiyi yürütür ve savaşırdı. Levend, top dışında her türlü …

(mecazi) İri, büyük (insan ya da hayvan). Oynatılan ayı. (Kimi yerlerde) Doğan ve atmaca gibi yırtıcı kuşlara verilen ad. Balaban aş pişirmiş, çocuklarını başına üşürmüş : (atasözü) Bir kimsenin kotardığ…

Bahşiş Bir hizmeti yapana, o hizmetten hoşnut kalındığını göstermek amacıyla fazladan verilen para: İşlerinde gayret gösterenlere bahşiş verilmesi usuldendi. (E. Z. Karal) (eski.) Armağan, hediye, ihsan: …

Bakla (botanik) Baklagillerden, Türkiye'nin her yerinde yetiştirilen, tazeyken genellikle kabuğuyla, kurusunun da taneleri pişirilip yenen, yeşil badıçları ve kuru tohumları da aynı adla anılan bitki.…

Bakteri Bakteri, mikroorganizmalar arasında yer alan, tek hücreli, çekirdeksiz (prokaryot) ve klorofilsiz canlılardır. Yapısal olarak basit olan bakteriler, sitoplazma ve hücre zarı ile çevrili bir hücre …

Bakalorya, Fransız liseler örnek alınarak, ilkin Galatasaray Lisesinde, daha sonra bütün Türkiye liselerinde 1936'ya değin uygulanmış olan, lise bitirme sınavından sonra üniversiteye girme hakkı veren bir çeş…

Bir bakanlığın başındaki kişi. Bakmak eylemini yapan (kimse). Bakanlar Kurulu : Başbakan ve bakanlardan oluşan kurul, hükümet, kabine. Bakan ile ilgili atasözleri ve anlamları Bakan göze bağ (yasak) o…

Görmek için gözlerini bir şey ya da kimse üzerine yöneltmek: ... dikiz aynasından onlara bakıyorum (A. Nesin). Gözleri kıvılcımlanarak kapıya bakmaya başladı. (S. Kocagöz) Aramak: Çocuğa bak, nerede? (bir şey)…

Balık yumurtası Balık yumurtası (zooloji) , balıkların üreme dönemlerinde genellikle sığ ve korunaklı alanlara bıraktıkları, döllenme sonucunda embriyonun geliştiği yumurtalara verilen addır. Bu yumurtalar…

Balo Balo , genellikle özel günler, kutlamalar, sosyal etkinlikler veya resmi organizasyonlar kapsamında düzenlenen, belirli bir giyim düzeni , davet kuralları ve sosyal etkileşim unsurları taşıyan eğlence …

Bambu Bambu , Poaceae (buğdaygiller) familyasına ait, tropikal ve subtropikal iklimlerde yetişen çok yıllık, odunsu bir bitkidir . Gövdesinin içi boş ve lif açısından zengin olup, lifler selüloz ve ligni…

Cevizli sucuk İpe dizilmiş ceviz, badem, fıstık ve benzeri şeyleri, nişastayla kaynatılmış üzüm suyuna ya da başka bir şuruba batırarak yapılan tatlı sucuk. Üzümü kurutmak üzere güneşe sermeden önce içine…