Kullanılması ya da yapılması dince yasaklanmış olan (helal karşıtı): Evcil olanlardan deve, sığır, manda, koyun, keçi, tavuk, kaz, ördek, güvercin helaldir. Katır ile eşeğin etini yemek haramdır. (Kolektif) Doku…

İçinde "fakir, fukara, yoksul ve züğürt" sözcükleri geçen atasözleri ve açıklamaları: ( * yaygın bilinen ) Fakir adam hazır şeytan : Yoksulluk bazen insanı o kadar çaresiz bırakır ki kötü yollara düş…

Koluna kuvvet kesene bereket Çalışmak ile ilgili deyimler ve anlamları İçinde "çalışmak" kelimesi geçen veya o anlama gelen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) Çalışı…

Evlilik ile ilgili atasözleri ve anlamları Dünya evine girmek İçinde veya anlamında "evlilik" içeren atasözleri ve açıklamaları: ( * yaygın bilinen ) Evlenmesi bir alaca kuş, geçinmesi bora ile kış…

Bir insana veya bir şeye yakın ilgi ve bağlılık duymak, sevgisi, muhabbeti olmak: Gelin tanış olalım, / İşin kolayın tutalım / Sevelim sevilelim, / Bu dünya kimseye kalmaz (Yunus Emre) Aşık olmak, gönül vermek,…

İçinde "bir" kelimesi (bir sayısı) geçen atasözleri ve açıklamaları: ( * yaygın bilinen ) Bir abam (postum) var atarım, nerede olsa yatarım* : Tek başına yaşayan bir kimsenin nerede olsa barınıp rah…

Bir şey hakkında bilgisi olmak, o şeyi öğrenmiş bulunmak, bilmek, biliş: İlim ilim bilmektir / İlim kendini bilmektir / Sen kendini bilmezsen / Ya nice okumaktır (Yunus Emre). Evrenin veya evrendeki oluşların …

Futbol topu Oyun için kullanılan, ağırlığı, yapısı ve zıplama niteliği kullanıldığı spor dalına göre değişen, genellikle kauçuktan yapılan yuvarlak nesne: Futbol topu. Basketbol topu. Bazı alet ve aygıtlar…

Metal bir nesne sert bir yüzeye düştüğü zaman çıkan ses. (sıfat) Parasız, züğürt: Mahmuz, çizme yerinde ama cepler tıngır mıngırdır güzelim... (H. E. Adıvar) (sıfat) Boş. Para: Benim o günkü tıngır durumuma…

Testi Su, şerbet vb. içecek taşımaya yarayan, pişmiş topraktan yapılan, ağzı dar, karnı şişkin ve kulplu çömlek kap: Tahta kaşıklar ise o kadar süslü, o kadar zarifti ki, tam bir sanat harikasıydı. Ortaya …

Terzi Mesleği bireysel müşterilerden ölçü alıp onlara uyacak şekilde elbise, takım elbise, pantolon, ceket vb. gibi kıyafetler diken zanaatçı: Terzi Bayram amca kolundaki mezura ile benim ölçülerimi almaya…

Gerekli olan duruma karşıt, zıt: Kalemin ters tarafı. Ayna ters gösterir. Ayakkabılarını ters giymiş. Bir şeyin ya da bir aracın işlemeyen bölümü: Bıçağın tersi. Baltanın tersi. Elinin tersi. Bir şeyin içe…

Terazi Ağırlıkları bilinmeyen şeylerin ağırlıklarını, ağırlıkları bilinen ağırlıklarla karşılaştırarak ölçmeye yarayan, bir kolun iki ucuna asılı iki kefeden oluşan tartı: Terazinin başında bir çocuğa piri…

Tepe Bir şeyin en üstteki bölümü, doruk: Dağın tepesi, ağacın tepesi vb. Bir yerin bir nesnenin vb.nin üstü, hizası: Güneş tamda tepelerindeydi... (mecazi) Birinin yanı başı, baş ucu: Sorularından sıkıl…

Bir evin temeli Bir yapının toprak altında kalan, yapının altına inşa edilerek yapıya dayanak olan taban, dip duvarları vb. bölümlerinin tümü. Bir yapının temelleri toprak altında sağlam dayanak buluncaya …

Teneşir Üzerinde ölmüş kişilerin yıkandığı tahta, sac, taş, mermer gibi çeşitli malzemelerden yapılan kerevet, salacak: Beyaz bir vücut, yıkandıkça güzelleşen bir naaş, yeni bir teneşir üzerinde, yıkayanlar…

Bakır tel Türlü madenlerden çeşitli işlerde kullanılmak üzere çekilen, eğilip bükülebilen, ince ve uzun düzgün çaplı silindirik nesne: Telgraf teli, elektrik teli vb. Bu biçimde ince uzun yapılmış şey: Te…

Tef Tef , daire biçiminde bir vurmalı müzik aleti olup, bir kasnağın üzerine gerilmiş deriden ve kasnağın çevresine yerleştirilen küçük metal zillerden oluşur. Genellikle tek elle tutularak diğer elin veya…

Tayfa Bir gemide bulunan, geminin güverte, makine ve kamara bölümlerinde eğitim ve yeteneklerine göre çeşitli işlerde çalışan, genel olarak bakım, temizlik, boya, yağlama, nöbet ve servis gibi görevleri ye…

İşlenecek bir nesnede bulunması gereken ısı, nem gibi durum: Demir tavında dövülür. (atasözü) Hayvanlarda besili olma durumu, semizlik. (mecazi) En uygun zaman ya da durum: Beni her zaman bu tavda bulamazsın.…

Tan yerinin ağarması Tan, güneş doğmadan hemen önce başlayan ve gökyüzünde beliren hafif aydınlıkla kendini gösteren alaca karanlık zaman dilimidir; geceyle gündüz arasındaki geçişi simgeler. Bu vakitte hen…

Mala, yiyeceğe ve içeceğe doymak bilmemek, gözü doymazlık, açgözlülük: Sende bu âlemin güzelliğine tamah etmektesin de bu tamah, o ebedî âlemin güzelliğine perde oluyor. İyi bil ki tamah seni kör eder... (Mesnevi…

Koyun sürüsü Çoban tarafından güdülen hayvan topluluğu: Koyun sürüsü. Birlikte yaşayan hayvan topluluğu: Kurt sürüsü. (mecazi) Bilinçsiz, düşüncesiz (insan yığını): Sürü gibi davranmak. Sürü içgüdüs…

Soy ağacı Bir atadan gelen kimselerin topluluğu, sülale: Rabbimiz! İkimizi sana teslim olanlardan kıl, soyumuzdan da sana teslim olan bir ümmet yetiştir. (Bakara Suresinden) Biyolojik özellikleri kuşaktan…

Sopa Genellikle 70 - 80 cm uzunluğunda, tek elin kavrayabileceği kalınlıkta odun değnek: Bizde sopa çobanı yoktur bey... Biz davarı sesle güderiz. (Kemal Tahir) (mecazi) Dayak, kötek: Onun yediği sopayı …

Nefes alıp verme ya da alıp verilen nefes: Her soluduğunda burnumu sızlatan soluklar. (M. Özer) Solmuş, rengi atmış ya da canlılığı kalmayıp pörsümüş olan: Ayağında yamalı bir şalvar, sırtında rengi soluk bir m…

Saz Türk halk müziğinde kullanılan, gövdesi ağaçtan oyularak yapılmış, üzerinde ikişerli veya üçerli gruplar halinde üç grup tel bulunan uzun saplı çalgı, bağlama. Saz ülkemizde kullanımı en yaygın olan ça…

Satır Yan yana duran sözcüklerden oluşmuş yazı sırası: İnsan iki satır yazı yazmaz mı? Genellikle et kesmeye ve kemik kırmaya yarayan, hızlı bir şekilde vurarak kullanılan enli, kalın, büyük ve ağır bıçak…

Sandık İçine çeşitli şeyler konulup saklamaya ya da taşıyamaya yarayan, ahşap tahtadan yapılmış, dört köşe kapaklı ev eşyası: Çeyiz sandığı vb. Meyve, sebze koymaya yarayan, tahta veya plastikten yapılmış…

İnsan, toplum, doğa ilişkisinin ya da gerçeğinin bilinçli olarak estetik biçimde yeniden üretimi (yorumu); bir duygu, tasarım ya da güzelliğin insanları etkileyecek ve haz verecek biçimde anlatımı. Geçinmek…

Dayanıklı, kolay bozulmaz, yıkılmaz: Sağlam bina, sağlam masa. Hastalanmaz, esen: Sağlam çocuk, sağlam vücut. Eksiksiz, kusursuz, kırılmamış, bozulmamış: Bütün eşya sağlam geldi. (örnek cümle) Güvenilir: Sağl…

İğ (kirmen) Yünü ip durumuna getirmek için kullanılan üst kısmında şişkinlik bulunan ağaç şiş. Pamuk ya da yünden iplik eğirmekte kullanılan, ortası şişkin, iki ucu sivri ve çengelli olan, ağaçtan yapılmı…

Pırlanta, ham elmas madeninin belirli bir şekilde işlenmiş ve yontulmuş halidir. 57 ya da 58 façetalı (yüzeyli), foyasız parlak, yuvarlak olarak işlenmiş elmaslara pırlanta denir. Pırlantanın değeri kesim sayısı…

Pehlivan 655. Başpehlivan Recep Kara Güreşçi: Pehlivan, güreş sporu yapan kişiye verilen isim olmakla birlikte daha çok yağlı güreş yapanlar için söylenir. (mecazi) Boylu poslu ve güçlü kimse: Yabancı o…

Nazar Bakış, bakma, göz atma: Şirin sözlü ala gözlü güzelleri olur ki her birinin bakışında yüz bin güzel nazarı vardır. (Evliya Çelebi) Belli kimselerde, özellikle gözleri mavi olanların bakışında bulund…

Nal At, eşek, öküz gibi gezici binek hayvanlarının tırnaklarını korumak için üzerindeki deliklerden mıh adı verilen çivilerle tırnaklarına çakılan ucu kapalı "U" şeklinde demir parça: Çarptıkça k…

T.C. Damgalı Mühür Bir kimsenin, bir kuruluşun adının, tersine kazılı bulunduğu genellikle yuvarlak metal ya da başka bir maden parçası. Bununla basılan, imza ve onay yerine geçen ad. Başın üzerine halka…

Miras Ölen bir kimseden yakınlarına kalan para, mal ya da mülk, kalıt, bırakıt: Geçen sene ailemize bir yerden küçük bir miras hissesi düştü. (K. H. Koray) (mecazi) Bir kuşağın kendinden sonraki kuşağa bırakt…

Bir iyiliğe karşı duyulan iç yükümü, iyilik yapana karşı kendini borçlu görme, gönül borcu: Kaderimi yazan Hak'tır / Kula minnet eylemem / Gideceğim yer topraktır / Çula minnet eylemem (Nesimi'ye nazire).…

Mihenk taşı Altının ayarını ölçmek için kullanılan taş, denek taşı: Kalp (sahte) altın, gece vakti halis altınla iddialaşır; "ben de senin gibiyim" diyerek onunla boy ölçüşmeye kalkışır. Fakat gü…

Maksat, içten geçirilen niyet, istek: İnsan, sözcüklerle meramını ifade eder, ama meramını ifade ederken, kullandığı o sözlerden daha önemli bir unsur vardır: İnsanın sesi (ses tonu). (İlgili cümle kaynağı: Şadi …

(askeri terim) Bir mermi veya top, füze gibi silahlarda vuruş için ulaşılabilen uzaklık, erim: "Top menzili." (askeri terim) Bu uzaklığın yarı çapını oluşturduğu dairesel alan: Uçak menzilimize gird…

Geçmiş: Bir defa hatırladıktan sonra zihninde bir çorap söküğü gibi mazi canlanıyor zannederim. (İlgili cümle kaynağı: H. E. Adıvar) (dil bilim) Geçmiş zaman. Maziye karışmak (Mazide kalmak) : (deyim) Geç…

Maydanoz Maydanoz, (botanik) maydanozgillerin örnek bitkisi olup Ağustos - Eylül ayları arasında, beyaz renkli çiçekler açan, kazık köklü, 30-100 cm boylarında, damarlı, yeşil küçük, ince dilimli ve güzel …

Lodos rüzgarı Güneybatı yönünden esen sıcak rüzgar, boz yel, ak yel: Dinmiş lodosların uğultusu içimde... (İlgili cümle: O. V. Kanık) Güney veya güneybatı yönü: Hem ev kışın lodosa karşıdır, üşümezsin. (R…

Lezzet Ağız yoluyla alınan tat. Yemek yiyen birisi için, yeme fiili sırasında aldığı tat ve lezzet, görünmeyen fakat hissedilen bir yönü gösterir. (K. Aras) (mecazi) Herhangi bir şey karşısında duyulan zevk: F…

Leylek Leylek, leylekgillerden büyük bir kuş olup uzun bacaklı ve uzun gagalıdır. Yaklaşık 1 metre uzunluğunda ve 2 - 5 kg ağırlığında olup, kanat açıklığı 1,5 - 2 metreye kadar ulaşabilir. Tarla zararlıları…

Güldürmek, eğlendirmek amacıyla karşısındakini kırmadan yapılan hareket veya söylenen söz, şaka: O anlatmaya devam ederken Yücel kulağıma eğildi, "Bana bak, bu adama kaç para verdin bütün bunları söylesi…

Kütük Ağacın kökünden ana dal ayrımına kadar uzanan gövdesi: Kütükleri birleştirip sal yapar ve suya indirir. (A. Çırak) Bu gövdenin enine kesilmiş bir bölümü (bkz. resim): Kütük üstüne, kendim de bir küt…

Rab: "Bilin ki Allah sizin mevlanızdır. O, ne güzel Mevla ve ne güzel yardımcıdır" (Enfâl, 40) Sahip. Sevgili, sevilen: Ben kimin mevlası isem Ali de onun mevlasıdır. (Hadis-i şerif) SAV Efendi. (O…