Madırga Madırga, murç ve benzeri araçların başına vurularak kullanılan, 2 - 3 kg ağırlığında bir çeşit yassı taş çekicidir. Örnek cümle: Kepirtepeli öğrencilerin ellerinde savrulan balyozların, madırga, kes…

Ağır su Ağır su, nükleer reaktörlerde kullanılan hidrojen yerine ağır hidrojen izotopuna (yani döteryuma) sahip yoğunluğu yüksek sudur. Kimyasal adı döteryum oksit, formülü ise D 2 O'dur. Ağır su nükl…

Usavurma Usavurma, belli yargılardan yeni yargılar çıkarmaya dayanan zihin işlemi, çıkarım, uslamlama: Tarih dersi bir öyküler toplamı değil, örnek alınacak bir düşünme ve usa vurma dersidir. (felsefe) B…

Priz Elektrikle çalışan aletlerin ihtiyaç duyduğu elektrik akımını almak amacıyla kablo ucundaki fişin sokulduğu, faz ve nötr olmak üzere iki deliği ve fiş sokulduğunda altından ve üstünden fişe temas eden t…

Nefir Nefesle çalınan, üzerinde parmak basacak delikleri bulunmayan, pirinç, fildişi ve boynuzdan yapılan uzun bir boru şeklindeki çalgı: Nefir savaşlarda uyarı, toplanma ve hücum borusu olarak çalınırdı. …

Jorjet kumaş Jorjet, genellikle pamuk iplikleriyle dokunmuş, bürümcük görünüşlü (ham ipek kumaş görünüşlü), çok bükümlü, yumuşak ve hafif transparan bir kumaş türüdür. Muhtelif desenlerde emprime yapılmış j…

Taka Taka, Doğu Karadeniz bölgesine özgü, 8 - 10 metre boyunda genellikle yük taşımakta ve balıkçılıkta kullanılan küçük yelkenli bir tür kıyı teknesidir. Takanın istenildiği zaman yatırılabilen direğine y…

Eskiden el ile kullanılan parakete ile denizde hız ölçme Parakete genel olarak geminin hızını saptamaya yarayan aygıttır. Eskiden geminin suya göre hızını anlamak için, bir ucu denize atılan ve elle kullan…

Kallavi kavuk Eskiden vezir ve sadrazamların başlarına giydikleri, üstüne tülbent sarılan, koni biçiminde, dört köşe, genellikle telli ve sırmalı süslemeleri bulunan uzun bir kavuk türü. Çok iri, kocaman:…

İglu İglu, Kuzey Kutbu çevresinde yaşayan bazı İnuit toplulukları tarafından, sıkışmış kar bloklarının kesilip üst üste yerleştirilmesiyle yapılan kubbe biçimindeki kar yapısıdır. Kar ve buzdan yapılmasına …

Raspa Demir ya da tahta üzerindeki eski boyaları çıkarmak (kazımak) için kullanılan, yassı ve üçgen biçimde ağzı olan, spatula benzeri çelik araç ve bu araçla temizleme işi (raspalama). (argo) Çok yeme, …

Kaleydoskop (çiçek dürbünü) Kaleydoskop, içerisinde renkli cam parçaları bulunan ve bir ayna sistemini kullanarak çeşitli geometrik desenler oluşturan bir optik alettir. Gözeye tutulup çevrildiğinde, cam pa…

Lebdeğmez Lebdeğmez, özellikle aşık edebiyatında "b, m, f, p, v" gibi dudak ünsüzlerini kullanmadan doğaçtan söylenen şiirdir daha doğrusu bir atışmadır. Bu atışma biçimi gerçek anlamda bir söz hü…

Opal taşı Opal , hidratlı silis cinsinden oluşan, doğada nadir bulunan ve özellikle kuyumculukta kullanılan kıymetli ve değerli bir taştır . En dikkat çekici özelliği, yüzeyinde görülen yanar döner , parılt…

Jüt bitkisi Jüt, ıhlamurgillerden, tropikal ve subtropikal iklimlerde yetişen, 2 - 4 metreye kadar boylanabilen odunsu bir bitkidir. Çok fazla sayıda türü olmasına rağmen ticari anlamda lif üretimi Corchoru…

Çamçak Ağaçtan yayvan bir tas biçiminde yapılmış, kulplu su (içecek) kabı: "Sana bir çamçak kımız vereyim" diye cevap verdi. Çalık, çamçağı uzattı. Sonra da Çinlinin doldurduğu çamçağı dikti. Son…

İğ (kirmen) Yünü ip durumuna getirmek için kullanılan üst kısmında şişkinlik bulunan ağaç şiş. Pamuk ya da yünden iplik eğirmekte kullanılan, ortası şişkin, iki ucu sivri ve çengelli olan, ağaçtan yapılmı…

Ahşaba oyarak şekil veren bir hakkak Maden, ağaç, taş gibi malzemeler üzerine çelik kalemle yazı, resim ve çeşitli şekiller oyma ve kazıma sanatını yapan kimse. Örnek cümle: Şaire, mimar camilerinin, mescit…

Akroter Eski Yunan mimarlığında yapılardaki alınlıkların iki ucuyla ortasındaki sivri tepesine konan kaide ya da kaide üzerine konan süs ve heykelcikler: Bir antik alınlığın tepesine ve iki köşesine yerleş…

Teknelerde asılı çeşitli usturmaçalar Usturmaça denizcilikte, her tür deniz aracının genellikle de tekne gemi yat gibi büyük deniz araçlarının kenarlarına asılan, rıhtım, iskele vb. yerlere yanaşmaları sıra…

Süleymaniye Camisindeki avlular Avlu, mimarlıkta bir yapının ya da bir bütün oluşturan yapı grubunun genellikle ortasında ve önünde bazen de arkasında kalan üstü açık, çoğunlukla zemini taş döşeli ve duvarl…

Olivin taşı Olivin , bazalt, gabro ve peridotit gibi magmatik kayaçlarda çoğunlukla küçük taneler hâlinde bulunan, magnezyum–demir silikat yapılı bir mineraldir. Kimyasal formülü (Mg,Fe) 2 SiO 4 şeklinde…

Ojit Ojit , yanardağ kütlelerinde ve hemen hemen bütün bazik volkanik kayaçlarda görülen, piroksen cinsinden önemli bir kayaç yapıcı mineraldir. Genellikle feldspat ile birlikte özellikle bazaltların tem…

Kırmızı-kahverengi renkli, yetişkinleri 25 cm genişlik ve 3 kg ağırlığa ulaşabilen, Kuzey Denizi, Kuzey Atlantik ve Akdeniz'de yaşayan eti yenen iri bir yengeç türü. (argo) Yürürken bir omuzunu düşürerek,…

Küçük kalp şeklinin pantograf ile büyük kalp olarak çizilmesi Haritacılık, teknik çizim ve terzilik gibi alanlarda kullanılan; bir şekli büyüterek ya da küçülterek kopya etmeye yarayan, kollu ve eklemli bir …

Rami bitkisi ve sap lifi Rami, ısırgangillerden, Çin ve Malezya'da yetişen, saplarında ki uzun, yumuşak ve dayanıklı lifleri dokumacılıkta kullanılan çok yıllık otsu bitkidir.

İskalarya İskalarya (ıskalarya ya da ıskalara) yelkenli gemilerde direklere çıkmak için direkleri tutan yan halatlar üzerinde merdiven oluşturmak amacıyla düzenli aralıklarla yatay olarak bağlanmış ince hal…

İskarpela İskarpela (veya ıskarpela), tahtada zıvana deliği açmakta, kilit ve menteşe yerlerini oymakta kullanılan, enli ve keskin uçlu, tornavidayı andırır metal kalem, oyma kalemi, iğdemir. Ağaç oyma, ce…

Bir hidrolik pres makinesinde ham maddenin basınç ile şekillendirilmesi Pres, biri sabit diğeri hareketli iki yüzey arasında yüksek basınç uygulayarak çeşitli nesneleri ezmeye, dövmeye, kesmeye ve şekil verme…

Mikroskop altında incelenmek için hazırlanmış preparat Kullanıma hazır duruma getirilmiş, hazırlanmış. Endüstriyel kuruluşlarca önceden hazırlanarak eczanede bulundurulan hazır ilaç. Tedavi ya da teknik …

Prefabrik ya da prefabrike, teknik olarak yerinde kurulup takılmak üzere, standart ölçülere göre önceden yapılmış nesne ya da parça demektir. Prefabrik ev Prefabrik ev ise duvar, kapı, pencere ve diğer y…

Pratisyen hekim Pratisyen , bir işi veya mesleği uygulamaya dayalı olarak yapan, belirli bir alanda uzmanlık unvanı bulunmadan mesleki faaliyetini sürdüren kişiyi ifade eder. Pratisyen hekim , tıp fakültesi…

Pranga Pranga eskiden ağır cezalı mahkumların ayaklarına takılan kalın zincire verilen addır: Afrikalı köleleri ve ayrıca suçluları pranga kullanarak kelepçeye vuruyorlardı. (İlgili cümle kaynağı: J. London…

Pötikare kumaş desenleri Küçük küçük kareleri olan kumaş: Pötikare, dimi örgülerin atlama uzunluklarına bağlı olarak, çözgü ve atkıda değişik renk dizileriyle oluşturulan küçük kareli kumaştır. (A. Ergür) Bu…

Pöç - İnsanda kuyruk sokumu kemiği Kuyruksokumu kemiği: Sonra Peygamber (sav) sözüne şöyle devam etti: "Kuyruk sokumu kemiği dışında insanın bütün bedeni çürüyüp yok olur. Tekrar yaratılış bu kemikten…

Fotoğraf makinesinde poz Resim ya da fotoğrafçılıkta insan vücudunun duruş biçimi. Fotoğrafçılıkta, fotoğraf çekilirken makine objektifinin açık kaldığı süre. (mecazi) Doğallıktan yoksun, gösteriş amacı…

Potur Arka tarafından kırmaları çok, bacakları dar, dizkapağına kadar geniş olarak inen bir çeşit pantolon: Potur şalvarı, hareli gömleği içinde heybetle yürüyordu. (İlgili cümle kaynağı: A. E. Kavaklı) K…

Potuk Geniş ve büzgülü, kıvrımlı. Deve yavrusu: Biliyorsunuz, öküzün yavrusuna dana, devenin yavrusuna potuk, derler: O potuktu... (İlgili cümle kaynağı: M. Kemal) Kısa boylu, bodur, tıknaz (kimse): Potu…

Kurutulmuş çiçeklerden yapılmış bir çiçek potpurisi Karışım, derleme, seçmeler, harmanlama: Çünkü burası çiçekçilerin potpuri adını verdikleri çiçek demetlerine benzer. Potpurilerin içinde her türden mevsi…

Potkal Denizde bir yardım çağrısını, kaza ya da başka önemli bir olayı karadakilere bildirmek için gemi ya da mahsur kalınmış ıssız bir adadan suya bırakılan içinde genellikle içinde imdat mesajı veya mektu…

Potin Konçları (üst boğaz kısmı) ayak bileğini az geçen, bağlı, düğmeli ya da yandan lastikli ayakkabı.

Gizli kalmış, henüz varlığı ortaya çıkmamış olan, gizil: Çevremizde gözlemlediğimiz atıklar insan sağlığı ve çevre için potansiyel tehlike oluşturmaktadır. Ortaya çıkabilecek, saklı duran yetenek ve özellik, ku…

Basketbol potası Pota, basketbol oyununda basket atılan 45 cm çapındaki metal çemberdir. Basketbol sahasında, dip çizgilerinin 1,20 metre içinde ve yan çizgilerden eşit uzaklıkta, 3,05 metre yükseklikte ol…

Pot dikiş Kötü dikiş sebebiyle kumaşta oluşan büzülme veya kıvrım: "Ama şunun düğmelerine bir kez baksana pot dikilmiş. İlikleriyle bir hizaya getirilmemiş ki..." (H. R. Gürpınar) (mecazi) Yanl…

Poşu Başa ve boyuna sarılan, kenarları saçaklı (püsküllü) ipek, pamuk, yün gibi kumaşlardan yapılmış bir tür başörtüsü, dolama: Kadının yüzünde poşu vardı. Sadece mavi gözleri ve poşunun altından sarkan saç…

Posta yoluyla kişilerin ya da kuruluşların adına gelecek olan posta gönderilerinin, sonradan kendileri tarafından alınmak üzere postanede tutulması. Alıcısı tarafından postaneden alınmak üzere gönderilen mektup…