İnsan ile ilgili deyimler ve anlamları İçinde "insan" kelimesi geçen deyimler, birleşik kelimeler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) İnsan (adam) eti yemek : Birini çekiştirmek,…

İnek Genç dişi sığıra 2 - 3 yaşlarında ilk yavrusunu doğurduktan sonra verilen ad. (mecazi) Çok çalışan öğrenci: Ben öğrenciyken inek diyorlardı bana ama şuan sahip olduğum herşeyi bu inekliğe borçluyum.…

İncir İncir, dutgiller (Moraceae) familyasına ait, geniş dilimli yapraklara sahip bir ağaçtır. Meyvesi, armut şeklinde ve yumuşak olup, tatlı bir lezzete sahiptir. İçinde darı tanesine benzeyen çok sayıda kü…

Kendi cinsinden olanlara göre kalınlığı ve genişliği az olan, kalın karşıtı: İnce tahtadan yapılmış, üstüne çuha kaplanmıştı. (Ö. Seyfettin) Taneleri ufak olan, iri karşıtı: Her tarafı ince bir toz kaplamıştı. …

Katır inadı Bir konuda direnme, ayak direme, vazgeçmeme, direnim: Gerçekten de ne adamdı Yarabbi! İnadının üstüne yoktu. (N. Cumalı) (halk dilinde) İnatçı: Kadın inatmış, arabadan inmem, şoförü de bırakmam, d…

İman Allahü Teala'ya inanma, dini inanç: İman; bir şeyi gönül huzuru ile benimseme, ona içten ve yürekten inanmadır. İslâm'a göre iman, Peygamber Efendimizin Yüce Allah'tan getirdiklerinin doğru…

İmam Toplu olarak cemaatle kılınan namazlarda cemaatin önünde durarak namazı kılan ve kıldıran kimse: İmam "Allahü Ekber" dedi ve namaza duruldu. Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed (sav)'den s…

Başlangıçta, birinci olarak yer alan, zaman, yer, sıra bakımından önde gelen, son karşıtı. Örnek cümleler: Hastalığın ilk günü. Bu, ilk kez gördüğüm bir şey. "Yaban", Türk edebiyatının cihan edebiyatına…

İliştirilmiş, eklenmiş, ek, merbut: Mektuba ilişik belge. İlişkin, ait: Bu davaya ilişik bazı noktalar. İlgi, bağlılık, münasebet: Onunla ilişiğim olsun istemem. İlişiği kalmamak : Bütün bağları kesilmiş ol…

İnsanın içine işleyen derin üzüntü ya da acı, keder: Derdimi söylesem bilmem kimlere / Zalimmiş gurbetin kahrı, çok zalim (S. Aslan). Kadıncağız kahrından deliye döndü. Yok etme, perişan etme, mahvetme, ezme: G…

Hava ile ilgili deyimler ve anlamları İçinde "hava" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) Hava açmak (açılmak) : Bulutlar dağılmak: İstanbul üzerindeki sis …

Eski el kantarı Üzerinde ağırlık yokken yatay duran bir kaldıraç koluna dik olarak yerleştirilmiş bir ibrenin, ağırlık konulduğunda sapmasıyla ya da sarmal bir yay üzerine oturtulmuş bir tablanın çökmesiyl…

Kapı ile ilgili deyimler ve anlamları Kapıyı büyük açmak İçinde "kapı" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) (Bir şeyden) Kapı açmak : Bir şeyin söz…

Görünüşü ve davranışlarıyla çevresine korku veren iri yarı adam: Kapıda iki ızbandut duruyordu. (T. Avcı) (tarih) Osmanlılarda, Rum korsanlarına verilen ad: 23 Mart 1822 tarihli bir arşiv belgesinde Akdeniz…

Ismarlamak eylemi. Sipariş ile yaptırılan: Ismarlama pantolon. Baştan savma, içten olmayan, yapmacık: Ismarlama bir gülüş.

İyi ve güzellikle ilgili demektir. Hüsni/hüsnü ile ilgili birleşik fiil ve kelimeler Hüsni makta : Gazelde, makta beytinin (son beytin) üstündeki beyte verilen ad. Hüsni matla : Gazelde, matla beytinin (ilk …

Hakem kararıyla, hakem kararına göre: Bir güreşçi beş dakika içinde mindere çıkmazsa hakemin onu hükmen mağlup diğerini de galip ilan edeceği, herkesin bildiği bir kaide idi. (İlgili cümle kaynağı: F. Türkoğlu) V…

Kişinin, yaradılışından gelen, aynı zamanda çevresinin her türlü koşullarından etkilenerek biçimlenen, davranış ve düşünce tarzını etkileyen bireysel özelliklerinin tümü, mizaç, tabiat: Huy sözcüğü ile tanımlama…

Hurra, kimi Batı dillerinde "yaşa!" anlamında coşkunluk belirtmek, destek vermek için kullanılır: Dalgalar halinde geliyor, "Hurra hurra!" diye bağırıyorlardı. Her "hurra" bir süngü …

Bir yerden ayrılan bir kimsenin, ayrıldığı kimselere söylediği bir iyi dilek ve veda sözü: Benim de en çok hoşuma giden "hoşçakal"dır. En azından ayrılmanın acısını gizleyen ve karşı tarafa umutla…

Beğenilen, duyguları okşayan, zevk veren, zevkli: Tadı hoş bir meyve. Hoş bir koku. (zarf) Bununla birlikte: Hoş siz böyle dediniz ama. (Başında bir sıfatıyla) Tuhaf, garip: Bir hoş adamdı bu Feyzi Ahmet. …

Horoz (zooloji) Tavuk türünün erkeği: Horoz, tavukların erkek olanıdır. Genellikle parlak ve gösterişli tüyleri, uzun kuyruğu ve kırmızı ibikleri ile tanınır. Sabahları ötme alışkanlığı ile bilinir ve tavu…

Hoppala Küçük çocuklar atlama hareketleri yaparken onları kutlamak ve yüreklendirmek için söylenir: Atla bakayım... Hoppala! Şaşmayla birlikte kınama anlatır: Hoppala, bu da nereden çıktı şimdi? Tavana y…

Değersiz, aşağı, önemsiz, bayağı: Kılığım, kıyafetim oldukça hordu. Yaşım da dilenmeğe izin verirdi. Ama neden bu adamlar gülümsüyorlardı? (Ş. Sıtkı) Hor ile ilgili deyimler ve anlamları İçinde "hor&quo…

Hokka ve divit ucu kalemi Maden, cam ya da topraktan yapılmış, içine özellikle mürekkep, boya, şeker gibi şeyler konulan, kutu biçiminde küçük kap: Hokka da eğer bir divit yoksa sadece bir mürekkep taşıyıc…

Nasreddin Hoca Müslümanlıkta din işleriyle uğraşan görevli kimse: Gönüllere hitap eden hocalarımız, Allah'ın bizlere bir lütfudur. (Siyer D.) Öğretmen: Harp Akademisinde tarih hocamdı. (M. Belge) Birine bir…

Hallaç, özel bir araçla pamuk ya da yün kabartan kimseye verilen addır; pamuk atıcısı veya atımcı olarak da adlandırılır. Hallaçlar sertleşen yastık, yorgan ve minderlerin pamuk ve yünlerini atma (kabartma, dider…

Sarı ve kırmızı kemik ilikleri Kemiklerin iç boşluklarını dolduran, büyük kemiklerin içinde, merkezde yer alan doku ve alyuvar üreten yağlı madde. İlik, yeni kan hücrelerinin düzenli olarak yaşam boyu üreti…

İki şey arasında bulunan herhangi bir bağlılık, ilişki, bağ, alaka, taalluk: İnsanları diri kılan, insanlara dünyayı sevdiren, insan olma onurunu duyuran, dünyaya, insanlara ilgidir. İnsanlığın her haline, taşına…

İleri Ön taraf ve ötesi, geri karşıtı: Som gümüşten sular üstünde giderken ileri (Y. K. Beyatlı). İlerideki adamlar kim? Bir şeyin geleceği: Bu çocuk ileride çok büyük işler yapacak. "İleriye" tümlec…

Gürültü Aralarında uyum bulunmayan birtakım kaba seslerin tümü, patırtı, şamata eş anlamı: Makine gürültüsü. Çocukların gürültüsü. Gürültüden kendi sesimizi bile zor duyuyorduk. (mecazi) Birçok kişinin karıştı…

Öğleyle akşam arasındaki zaman: Günler sonra, bir ikindi vakti devam etti sözüne: "Er ya da geç o an yaşanır ve sadece o an için bütün bir ömür paramparça sürüklenir peşimizden..." (İlgili cümle kaynağı…

İçinde "iki" sözcüğü (iki sayısı) geçen atasözleri ve açıklamaları: ( * yaygın bilinen ) İki aslan bir posta sığmaz* : Bir ülkede iki baş egemen olamaz, biri diğerini ortadan kaldırır. İki at bir k…

2 sayısı İçinde "iki" kelimesi (iki sayısı) geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: İki ahbap çavuşlar : (şaka yollu) Her yerde birlikte görülüp çok sıkı fıkı olan iki arkadaş için söy…

Yeniden canlandırma, diriltme: Onun hayat damlası olan sözlerinden hayat bularak, ölü kalplerini ihya ederler. (M. K. Pilavoğlu) (mecazi) Çok iyi bir duruma, mutluluğa kavuşturma: Bu adam beni ihya etti, Allah…

Bir konuda olabilecek şeyleri ve ilerisini düşünerek ölçülü ve tedbirli davranma, sakınma: İkinci Dünya savaşına giden yolda birer asker olarak yaşadıkları tecrübeler gereği daha ihtiyatlı davranma gereğini hiss…

Dikiş iğnesi Dikiş dikmeye yarayan, ince, ucu sivri, bir ucunda iplik geçecek büyüklükte deliği olan çelik araç: Dikiş iğnesi, yorgan iğnesi vb. İki şeyi birbirine iliştirmeye yarayan ince, uzun, bir ucu s…

Herhangi bir durumun ya da şeyin sınırları arasındaki bir yer, dış karşıtı: Arabanın içindeki adam. İki saat içinde. Oyuk olan ya da oyuk sayılabilen şeylerin boşluğu: İçi yosun tutmuş havuzdan bir kurbağa sıçr…

Hayvan sevgisi Duygu ve hareket yeteneği olan, içgüdüleriyle hareket eden, özellikle organik katı maddelerle beslenen insan dışındaki canlı varlık: Hayvanla insanı birbirinden ayıran çizgi akıl ve kalp ile …

Kalem ile ilgili deyimler ve anlamları Kalem İçinde "kalem" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler:

Kalp ile ilgili deyimler ve anlamları Kalp İçinde "kalp" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç )

Herkes ile ilgili deyimler ve anlamları İçinde "herkes" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: Herkesi gözü kapalı satın almak : Çok zengin ve kurnaz olmak: O kodamanla baş edilmez…

Birden ve hızla yerinden fırlayıp sıçramayı anlatır: Hop diye suya atlayıverdi. Yüreğim hop diye ağzıma geldi. Uyarmak amacıyla söylenen bir söz: Hop gelen var!

Ense (anatomi) Ense, boynun arka kısmında baş ile sırt arasındaki bölgedir. İnsan vücudunda genellikle dayanıklılığı ve dik duruşu simgeleyen bir yapıdır: Çocuğun ensesine şaplağı indiriverdi (S. Saygı). Ensesin…

Harman ve harman yeri Başaklı ekin saplarının, hayvanlara çiğnetilerek, üzerinden döven geçirilerek ya da makineyle, tanelerinin başaktan ayrılması ve kimi zaman sapların saman durumuna getirilmesini de iç…

İpek kumaş İpek böceği kozaları çözülerek çıkarılan ve sonradan iplik durumuna getirilip kumaş dokunan çok ince, parlak lif: Onlar Adn cennetlerinde tahtlar üzerine kurularak orada altın bileziklerle bezenec…

Bir şey yapılsın ya da yapılmasın diye söylenen ve muhataplarca yerine getirilmesi zorunlu olan söz, buyruk: Allah'tan emir geldi; "Ey arz! Suyunu yut! Ve ey gök! Sende suyunu tut" (Hud Suresinden)…

Harbi (I) Ateşli silahların içini temizlemekte kullanılan ucu fırçalı uzun çubuk: Yağlı bezlerle, harbiyle tüfekleri temizleyip mermileri bastırıyordu... Eski ağızdan dolma tüfek ve tabancaların namluları…

Kız ve kadın adlarına eklenen saygı sözü, bayan: Ayşe hanım. Leyla hanım. Karı, eş: Mustafa beyin hanımı. Kadınlığın bütün iyi niteliklerini taşıyan: Hanım kadın. Hanım kız. Hizmetinde bulunulan kadın: Temizl…

İki ya da daha çok şeyden bir tanesini belirtecek bir karşılık almak için kullanılan soru sıfatı: Hangi çocuk? Hangi ev? Hangi gün? Eylemi dilek ya da koşul bileşik zamanında olan cümlelerde, nesnenin ya da tüml…

Hamam - Türk Hamamı Yıkanacak yer, yunak, ısıdam: "Bu evin hamamı yok mu, odada çocuk yıkanır mı?" diye söylendi. (Vassaf Bey) Para karşılığında yıkanılan kamuya açık yıkanma yeri: Hamam, genell…

Ham armut (Meyve için) Yenecek kadar olgun olmayan, olgunlaşmamış: Ham meyveyi kopardılar dalından / Beni ayırdılar nazlı yârimden (Halk Türküsü) İşlenmemiş, doğal ya da ona yakın durumda bulunan (madde): Ham de…

Hindi (zooloji) Tavukgillerden, kümes hayvanlarının en büyüğü olan, alnı ve başı çıplak, ibiği dik duran, kuyruğu on sekiz telekli, uzunluğu 100-110 cm olan bir kuş türü. (argo) Şaşkın, kolaylıkla aldat…

Birini aldatmak, yanıltmak için yapılan kurnazlık, düzen, dolap: Bir hileyle elinizden silahlarınızı aldıktan sonra sizlere neler ettiklerini bir hatırlayın. (E. Subaşı) Çıkar sağlamak amacıyla bir mala değersi…

Allahü Teala'nın insanlarca anlaşılamayan amacı. Bilgelik. Felsefe. Neden, gizli, bilinmeyen neden, gizli sebep. (eskiden) Fizik. (edebiyat) 12. yüzyılda Türkistan'da büyük bir tarikat kuran Ahmet…

Takvimin başlangıcı olarak Peygamber Efendimiz Hazreti Muhammed (s.a.v.)'in hicret ettiği yılı temel alan takvim. Hicrete ilişkin, hicretle ilgili olan. Hicri takvim : 1 yılı 354 ya da 355 gün olan, 12 …

Bir kimseye Allah (c.c.)'ın ilham ettiği doğru yol, Hak yolu, Müslümanlık yolu. Doğru yolu gösterme, bir kimseyi Müslümanlığa çağırma. Hak yolu bulmak için insanın içine doğan duygu. Hidayete ermek : M…

Utanma, utanç, sıkılma: Hicabından konuşamıyor, suçlu bir çocuk gibi önüne bakıyordu. (İlgili cümle kaynağı: M. Savaş) Perde, örtü, engel: Çünkü mazlumun duası ile Allah arasında hicap ve perde yoktur. (İ. H. Er…

İçinde "her" sözcüğü geçen veya "her" sözcüğü ile başlayan atasözleri ve açıklamaları: ( * yaygın bilinen ) Her acelenin sonu nedamettir : Aceleyle yapılan işlerin genellikle pişmanlıkla s…

Tekil adlara belirten olarak getirilip aynı kategoriden olanların tümünü teker teker belirtir: Ama neden her zaman küçük, mütevazi köşeler aradım (S. Faik). Her eylem, bir düşüncenin ürünüdür (A. Aksoy). Her sö…

Çabukluk, sürat: Bir kertenkele hızla kaçtı ve birkaç ağustos böceği sustu. (S. Ali) Hareketten doğan güç, şiddet: Rüzgar hızıyla çalışan elektrik santrali. (fizik) Bir cismin belli bir yönde aldığı yolun za…

Soyca ya da evlenme sonucu aralarında bağ oluşanlardan her biri: Hısım akraba kaynaşır / Kız tarafı ile tanışır / Herkes birbirine alışır / Ağalar düğününüz mutlu olsun (A. Ş. Somuncu) Önceden bir kan bağı olma…

Hiçbiri dışta tutulmamak, eksik olmamak üzere, bütün: Hep birlikteyiz. Hep İngiliz oyunuydu bu dönen işler (N. Cumalı). Her zaman, sürekli olarak, daimi: Hep ağır, ezici, sıkıntılı şeyler düşündükleri belliydi.…

Geçimsizlik, kavga, gürültü, ağız kavgası: Bu hırgür, bu savaş nereye kadar? Sen bensin işte, ben senim işte... (Mevlana'nın Dilinden). Kendi hırgürümüzden göz açamadığımız için komşularla meşgul olmağa vakit…

(argo) Kavga, dalaş: Ulan ne adamdın eskiden? Hır nerede sen orada. (derleme cümle) Göğüsten çıkan kısık ve boğuk ses. Hır çıkarmak : (deyim) Kavga, gürültü etmek: Hır çıkarmak istedikleri belliydi ama ha…

Öç almayı güden aşırı öfke (gayz, kin eş anlamları): Herhalde Rabia'ya olan hıncı Tevfik'e karşı güttüğü kinden daha şiddetliydi. (İlgili cümle kaynağı: H. E. Adıvar) Hınç ile ilgili deyimler ve anlamla…

Bir şeye duyulan istek, eğilim, şevk: İçkiye de şimdilik pek heves etme. (S. Ali) Sevda: Aşık bilir aşıkların hevesin / Kömür sandım yar kaşının arasın (Karacaoğlan) Gelip geçici istek: Bir anlık heves uğruna …

Lokman Hekim İnsandaki hastalıkları teşhis ve tedavi etmek için eğitim görüp bunu kendine meslek edinmiş ve bu konuda yetkili olan kimseye hekim adı verilir. Tabip, doktor eş anlamlarıdır.

Hesap Matematiğin, sayıları, bunların özelliklerini ve işlemlerini ele alan kolu, aritmetik. Nicelikler üzerinde matematik işlemlerinden birinin ya da birkaçının yapılması: Hesap yanlışı. Kar/zarar hesapla…

Gelin - Güvey Evlenmekte olan bir erkeğe, evlenme töreni sırasında (düğün süresince) verilen ad: Anadolu'da evlenen erkeğe damat ya da güveyi denir... Güveyinin sağında ve solunda iki sağdıcı olur... Bir kı…

Güvenmek Güvenmek, birinin kendisinden bekleneni yapacağına inanmak, yapacağından emin olmaktır: Güvenmek; tamamen teslim olmaktır karşındakine; vücudunun her hücresiyle. Herkese güvenmek, defalarca kandırıl…

Güneş ile ilgili deyimler ve anlamları Güneş İçinde "güneş" kelimesi geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) Güneş açmak : Önündeki bulutlar dağılıp güneş görünme…

Güneş (gökbilimi) Adını verdiği ve merkezinde bulunduğu Güneş sistemindeki gezegenlere ışık ve ısı veren, onları yörüngesinde tutan büyük gök cismi. Güneş dünyaya en yakın yıldızdır. Bu gök cisminin yayd…

Allah (c.c.)'un buyruklarına aykırı düşen ve suç sayılan iş ya da davranış: "Günah işlemek isteyince Allah'ın görmediği yerde işle!.." (İbrahim Ethem Hz.) Herkesin vicdanını inciten iş, yazık:…

Gün Güneş: Hani, denize gün doğarken Sanki denizde yıldız varmış gibi parlar ya... (M. Tandoğan) Gündüz: Günler uzadı diye seviniyordum... (C. Gündoğdu) (gökbilim) Dünya'nın kendi ekseni çevresinde …