Koluna kuvvet kesene bereket Çalışmak ile ilgili deyimler ve anlamları İçinde "çalışmak" kelimesi geçen veya o anlama gelen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: ( atasözlerine geç ) Çalışı…
Türk alfabesinin dördüncü harfi, "çe" okunuşu. Sesbilim bakımından süreksiz, patlayıcı, sert diş damak ünsüzü. Sınıflama ve sıralamalarda, maddelerin sırası harflerle gösterildiğinde dördüncü…
Çamçak Ağaçtan yayvan bir tas biçiminde yapılmış, kulplu su (içecek) kabı: "Sana bir çamçak kımız vereyim" diye cevap verdi. Çalık, çamçağı uzattı. Sonra da Çinlinin doldurduğu çamçağı dikti. Son…
Ay çekirdeği Etli meyvelerin içinde bir ya da daha çok sayıda bulunan, genellikle sert kabuklu tohum: Karpuz çekirdeği. (biyoloji) Bir hücrenin merkezini oluşturan cisimcik: İnsan kanındaki alyuvarlar çe…
(Birine) karşı gelmek: Ağaya bile çemkirdi be! (O. Kemal) Yüze karşı ileri geri, bağıra çağıra konuşmak: "Kadın çirkinleşmeye devam ederek dağılan saçlarını elleriyle arkaya atıp çemkirdi: Durduğun kabahat…
Erkek (solda) ve dişi çalıkuşları Çalıkuşu (Regulus regulus) , çalıkuşugiller familyasından boyları 8,5 – 9,5 cm, kanat açıklıkları 13,5 – 15,5 cm, ağırlıkları 4,5 – 7,0 gram arasında olan, Avrupa ve Asya&#…
Koncu dize ya da kasığa kadar olabilen deri ya da lastikten yapılmış, daha çok karda, çamurda sığ suda yürürken giyilen ayakkabı türü, bot. Çizme ile ilgili deyimler ve anlamları İçinde "çizme" kelim…
Çivi yazısı Çivi yazısı, tarih öncesi ve eski uygarlıklarda özellikle Sümerler ve Asurlular tarafından kullanılan, dünyanın bilinen en eski yazı sistemlerinden biridir. Başlangıçta ideogramlar (nesne ve k…
Eskiden elbise yapımında kullanılan bir teli iplik, iki teli pamuktan, nakış dokumalı kumaş. (zooloji) İzmaritgillerden, parlak sarı çizgili, boyu 40 cm, kadar olan, eti lezzetsiz, Doğu Atlantik kıyıları, Akden…
Bahçe çiti Bağ, bahçe, bostan gibi yerlerin çevresine eskiden çalı, kamış, ağaç dalı günümüzde ise ahşap çıta, demir gibi şeylerden çekilmiş engel. Pamuklu basma. Baş örtüsü, yazma, yemeni. Çit çekme…
Çis, kimi bitkilerden sızan ve katılaşarak beyaz sarımtırak bir madde durumuna gelen bir çeşit şekerli öz suya verilen addır; kudret helvası olarak da adlandırılır. Çis hekimlikte kurutularak müshil olarak kullan…
Yumurtasını bırakarak zayıflamış uskumru balığı ve bunun güneşte kurutulmuşu: Çiroz kokuyordu! Zengin fakir, küçük büyük her evin önünde, balkonunda, bahçesinde, sıra sıra çakılmış tahta çubuklara gelişigüzel ge…
Renkli çıtçıtlar Üzerinde dikili bulundukları deri, kumaş, naylon vb. şeyin iki kenarını üst üste getirerek birleştirmeye ve tutturmaya yarayan, hafif bir bastırma ile birbirinin içine geçip kapanan biri erk…
Bir üzüm salkımını meydana getiren küçük salkımcıklarından her biri. Ufak ve seyrek taneli üzüm salkımı, bir üzüm salkımından koparılan ve salkımı andıran parça: Bağ bozumundan sonra kütüklerde kalan tek taneli…
Çöl tilkisi Çöl tilkisi, zoolojide köpekgiller ( Canidae ) familyasından, bilimsel adı Vulpes zerda olan ve dünyanın en küçük tilki türü kabul edilen yırtıcı bir memelidir. Doğal yaşam alanı özellikle Ku…
Çınar ağacı yaprakları Çınar , iki çeneklilerden olan ve botanikte Platanus cinsi içinde yer alan, otuz metreye kadar boy salabilen, gövdesi kalın, uzun ömürlü ve geniş yapraklı bir ağaç cinsidir . Doğal…
Çivit otu, çivit mavisi Çivit otu , Turpgiller ailesine bağlı, bilimsel adı Isatis tinctoria olan, uygun koşullarda yaklaşık 1 metreye ulaşabilen, küçük sarı çiçekler oluşturan otsu bir bitkidir. Tarih boy…
Çiriş otunun kökü öğütülerek yapılan ve suyla karılarak özellikle ayakkabıcılıkta ve ciltçilikte tutkal gibi kullanılan esmer sarı bir toz. Karlar kalktıktan sonra çıkan çiriş bitkisinin kökünden elde edilen çiri…
Pişmemiş ya da az pişmiş: Çiğ sebze. (mecazi) Yersiz ve yakışıksız: Çiğ bir davranış. Yaşının, konumunun gerektirdiği görgüye ve olgunluğa erişmemiş olan; yerine göre davranmayı bilmeyen: Çiğ adam. (Renkler …
Çiftetelli Kol, göğüs ve göbek sallayıp, titretip, gerdan kırarak oynanan hareketli bir oyun ve bu oyunun klasik sazlarla ya da bağlamayla çalınan oyun havasıdır. Türkiye'de birçok bölgede oynanan çifte…
Çoğunlukla yüzde oluşan kahverengi küçük beneklere verilen ad. (zooloji) Sülüngillerden, Avrupa ve Orta Asya'da yaşayan ağaçlıklı yerlerde barınan, yuvasını toprağa yapan, eti için avlanan bir kuş, keklik.…
Gemileri karaya bağlamak için kullanılan ve halka biçimindeki ucu iskele babasına geçirilen kalın halat. Çıma ile ilgili birleşik fiil ve kelimeler Çıma atmak (vermek) : Bağlama halatını uzatmak. Çıma çımay…
Çözümleme Çözümleme: Tahlil, analiz eş anlamları. (felsefe) Bir bütünde parçaların karşılıklı konumunu inceleyerek, o bütünün yapısal özelliklerini ortaya koyma işlemi. (kimya) Bir maddenin bileşimind…
(iktisat) Mikro ekonomide işletmenin ürettiği, makro ekonomide gayri safi ulusal gelir anlamında piyasaya sunulmak üzere üretilen, her türlü mal ve hizmet. Sibernetikte bir sistem ya da onun bir bölümünce sist…
Güneşten korunmak için kullanılan bir tür şemsiye. Eskiden hükümdarların başları üzerinde tutulan saltanat şemsiyesidir: Hakimiyet sembollerinden biri de çetr'dir. Çetr hükümdarların sefere çıktıklarında ve…
Çömçe Ahşaptan yapılmış tahta kepçe demektir: Bütün Yörük ve Türkmenler ağaçtan yapılma büyük yemek kepçesine "çömçe" adını verirler. (İlgili cümle kaynağı: M. Eröz) Çömçe gelin : (folklor) An…
Çözüm Bir sorunu çözerek ortadan kaldırma, karışık bir meseleyi açıklığa kavuşturma veya bir sonuca bağlama, bir sorunu halletme, hal: Eğer bir sorunu doğru tanımlayamıyorsanız, çözümünüz de olası olarak yanlış …
Bir çuval para Kenevir, pamuk tellerinden, bugün daha çok, sentetik iplikten, seyrekçe örülmüş büyük torba. (argo) Şişman, hantal ve kof (kimse). Çuval bezi : Kendir ya da jüt ipliğinden oldukça seyr…
Çuvaldız ve iğne Çuval gibi kaba dokumaları dikmekte kullanılan ucu yassı ve eğrice büyük iğne: Kadınlardan biri de dolan patates çuvallarının ağzını çuvaldızla dikiyordu. (E. Bektaş) Kullanılan/kullanılac… 1 soru/yorum
Birini altına almak için onun üstüne çıkmak, abanmak: Bir çullandı, sırtını yere getirdi. Birine beklemediği bir anda saldırmak: Bir anda düşmana çullandılar. (İlgili cümle kaynağı: N. F. Kısakürek) (mecazi) B…
Çuhadar Ağa Osmanlı devlet örgütünün değişik kademelerinde maiyet memurluğu (yüksek makamlı bir devlet memurunun yanında görev yapan memur) görevini ya da ayak işlerini gören kimse. Padişahın özel hizmetinde bu…
Çözünme , katı sıvı gaz evrelerinde bulunan maddelerin, molekül ya da atomlarını bir arada tutan kuvvetleri yenerek çözücü içinde dağılmaları olayıdır. Katı maddenin sıvı madde içerisinde çözünmesi sonucu ç…
Sarı Çiğdem Çiğdem , botanikte genellikle zambakgiller arasında anılan, Avrupa'da ve Akdeniz çevresinde yayılış gösteren, yaklaşık kırk kadar türü bulunan, çok yıllık ve soğanlı bir kır bitkisidir .…
Müderris ve çömezi Osmanlılar zamanında medreselerde müderrisin hizmetine bakan ve ondan ders alan öğrenci. (mecazi) Usta kabul edilen kişinin açtığı yoldan giden kimse. Birinin sözünden çıkmama, davran…
Çöl Çöl; yıl boyunca hemen hemen hiç yağış almayan, bu nedenle toprak yapısı kurak ve bitki örtüsü son derece seyrek olan, genellikle sıcak iklim kuşağında yer alan geniş ve ıssız arazi parçasıdır. Çöller, …
Çökertme zeybeği oynayan efeler Çöktürüp oturtmak. (mecazi) Moral bozmak, yılgınlığa neden olmak: Ay oğul beni fukaralık, kimsesizlik çökertti. (askeri terim) Cep. Deniz dibine indirilerek kullanılan …
Çetele Eskiden okuma yazma bilmeyen ekmekçi, sütçü, kahveci gibi esnafın uzunlamasına ikiye bölüp üzerine kertikler çenterek (çizik atarak) hesap tuttukları, parçalarından biri alıcıda, öbürü satıcıda kalan…
Çeşitli çeşni ve baharatlar Çeşni : Tat: Çeşnili pilav. Hoşlanılan farklı bir özellik: Fırka anlatarak konuşmasına özel bir çeşni veriyordu. Yemeğe çeşni vermek için katılan baharat vb. maddeler. Çeşn…
Çim Çim , buğdaysılar takımına ait, bahçe, park, spor alanları ve benzeri yerleri yeşillendirip süslemek amacıyla ekilerek yetiştirilen, ince yapraklı ve sık dokulu küçük bitkilerin genel adıdır ; halk aras…
(felsefe, toplum) Toplum yaşamında birbirine eşit ve birbirine indirgenemeyen birden çok ilkenin, anlamın, gerçeklik biçiminin var olduğunu savunan görüş. Tarihin, olayların rastgele akışından başka bir şey ol…
İznik Çinisi Edirne Selimiye Camii Duvarları kaplamak ve süslemek amacıyla kullanılan, pişirilmiş ve bir yüzü sırlanmış levha biçimindeki seramik ürün. Geleneksel çini üretiminde kuvars, kil ve benzeri hammaddel…
Deney tüpündeki çökelti Çökelti , kimyasal bir tepkime sonucunda, çözeltide çözünemediği için katı olarak ayrılan ve dipte toplanan tortu maddedir; çökelek veya çökel olarak da adlandırılır. Çökelme , çöz…
Üzüm çotuğu Ağacın topraktan dışarıda kalan kökü: Ormancılıkta, çotuk sürgünlerinden yetişen ve genellikle yalnız yakacak ya da diğer kullanım odunu veren ağaçların oluşturduğu ormanlara "baltalık&quo…
Çorba yapıp satan kişi. Eskiden İstanbul'da halkın Hristiyan ileri gelenleri için kullandığı bir seslenme sözü. (denizcilik) Tayfaların gemi sahibine (kaptanına) verdikleri ad. (tarih) Yeniçerilerde yüzb…
Kuraklıktan çatlamış çorak toprak (Arazi için) Bitek olmayan, bitkinin gelişmesine elverişsiz kuru toprak. (Su için) Acı. Toprak damlara döşenen su geçirmez, sert ve kara bir çeşit killi toprak. Kimi to…
Çocuklarla birlikte tüm aile topluluğu: Her sene bugün gelince çoluk çocuk topluca yanına gider bayramlarını kutlarlardı. (H., Ç. - A. Kara) Bir işte gereken deneyimi kazanmamış yaşça küçük kimseler, işe aklı e…
Çitlembik ağacı ve meyvesi Çitlembik, karaağaçgiller ( Ulmaceae ) familyasına ait, 15–20 metreye kadar boylanabilen, gövdesi sert, lif dokusu sık ve dayanıklı bir ağaçtır; halk arasında melengiç adıyla da… 2 soru/yorum
Çıkrık Elle çevrilerek kuyudan kovayı çekmeye yarayan küçük araç. Eskiden iplik bükmek, iplik sarmak gibi işlerde kullanılan, el ya da ayakla çevrilen araç. (fizik) Büyük bir tekerlek ya da uzunca bir k…
Yere çimlerin üzerine düşmüş çiy Çiy , havadaki su buharının özellikle gece saatlerinde sıcaklığın düşmesiyle yoğunlaşarak yerde, bitkilerin yaprakları üzerinde, taşlarda, metal yüzeylerde ve çeşitli nesne… 2 soru/yorum
Çeri, asker demektir: Orhan Bey ve alperenleri, güvenlik için sahilde birkaç yüz çeri bıraktıktan sonra İznik üzerine yöneldi. (İlgili cümle kaynağı: M. Açıl) Çeri başı : (tarih) Alay beyi: Gördükleri hizmet…