Osmanlı Şerbeti Baklava, lokma, künefe vb. hamurlu tatlıları tatlandırmak için üzerine dökülen, su ve şekerin kaynatılmasıyla hazırlanan kıvamlı tatlı sıvı; şurup: Baklava pişip şerbet de hazır olunca ikisini de…

Sert, katı: Ne gönlün taş gibi sert, ne canın demir gibi pektir. (E. Sarı) Sağlam, sıkı: Yumuşak huylu atın çiftesi pektir!.. Bilirim senin ağzın pektir. Sana bir sır tevdi edeceğim. (M. Coşturoğlu) Çokluk, aş…

Rütbe: Paye, Osmanlılarda özellikle ilmiye mensuplarına verilen rütbeyi ifade eder. (Türkiye Diyanet Vakfı İslam ansiklopedisi) Derece, aşama. Herhangi bir memuriyetin fiilen ifa edilmek üzere değil de, adının…

Magnetit (mıknatıs taşı) Magnetit , diğer adıyla mıknatıs taşı , kimyasal formülü Fe 3 O 4 olan, demirin doğada bulunduğu en önemli ve en değerli minerallerden biridir. Saf magnetit yapısında demir oranı y…

Sarkaç, yaya bağlanmış bir yük, alternatif akım dalgası ve parabolik bir çukurda ki topun hareketinden oluşan çeşitli salınım hareketleri Fizikte bir noktanın düzenli olarak, ardışık ve eşit zaman aralıklar…

Bir rençper bağ bellerken Tarla, bağ-bahçe, toprak ve yapı işlerinde çalışan; işi, taş-toprak taşımak, toprak kazmak ve bellemek gibi kaba ve ağır işler olan gündelik işçi, ırgat . "Rençber" denilen em…

Salapurya Salapurya, kendine mahsus üçgen biçiminde bir yelkeni olan, 15 tona kadar taşıyabilen, yelken direği yatırılabildiği için köprü altlarından geçebilen, altı düz olup üçgen yelkeni kasnaklar açılara…

Şefaat Koruma, araya girme; birinin suçunun bağışlanması ya da dileğinin yerine getirilmesi için edilen aracılık. (din) Kıyamet gününde Allah (c.c.)'nun sevgili kullarının, özellikle Peygamber Efendi…

Rest çekmek deyimi herhangi bir konuda kesin ve sert olarak son sözü söylemek, bahsekonu şeyin istedikleri gibi olmayacağını (yapılmayacağını) bildirmek demektir: Bir rest çektim hepsi yola geldi... Kumarda oyu…

Makabil (makabl), bir şeyin öncesi, geçmişi, kendisinden önce ve evvel olanı demektir: Makabil günlerde cereyan eden hadisat ve hasıl ettiğim... (A. Dede). Kavaninimiz (kanunlarımız) makabl ve mabaddan mahrumdur.…

Nefis muhasebesi Can: Allahü Teâlâ Kur'ân-ı Kerîmde mealen buyurdu ki: Her nefs, ölümü tadıcıdır. (Âl-i İmrân sûresi: 185) Öz varlık, kişilik, insanın kendisi: İnsan ben deyince, nefsini göstermektedi…

Resmi Gazete Devletin olan: Resmi hizmet. Devlet yöntemince olan: Resmi işlemler. Teklifli, senli benli olmayan: O herkesle resmidir. Resmi ile ilgili birleşik kelimeler ve anlamları Resmi dil : Bi…

Bir yola girmiş olan, bir yol tutup onu takip eden, o yolda ilerleyen kimse. (tasavvuf) Bir tarikata girmiş, bir mürşide bağlanarak Allah yolunda manevi yolculuğa çıkmış olan kimse. Salik, sırat-ı müstakim yol…

Lepiska saç İpek görünüşlü, sarı, uzun ve yumuşak saç: Uzun boy, lepiska saçlar, ebrulu yanaklar, şarkı söylerken çıkardığı sesin keskinlik ve şiddetinden nasıl olup ta yırtılmadığına hayret edilecek kadar…

Patron Bir ticaret ya da sanayi kuruluşunun sahibi, işveren: Koskoca şirketin patronu, ziyaretine gittiğinizde size kendi elleriyle kahve yapıyor, işine bisikletle gidip geliyor... (B. Kara) (mecazi) Bir kurul…

Pay / Payda Bölünen bir şeyden birine düşen bölüm, hisse, üleş: Çocuk evlilik çağına geldiğinde mirastan payını alırdı. (P. B. Ernas) Bölüşülecek bütünün ayrıldığı eşit bölümlerden her biri: Parayı üç pay…

Başkalarının bir kimseye gösterdiği saygının dayandığı manevi değer, onur, haysiyet: İnsanın şerefi, haysiyeti bizzat "insanlığından" kaynaklanır (Ö. Aydın). Binâenaleyh insanın şerefi ilim ve edep iled…

Ordinaryüs, "Üstün aşamada profesör" anlamında kullanılan ordinaryüs profesör sözünde geçer. En az beş yıl profesörlük yapmış, bilimsel çalışmalarıyla kendini tanıtmış profesörlere verilirdi. Türkiye ün…

İş hayatında rekabet Aynı amacı güden kimseler arasındaki çekişme, yarışma, yarış: Siyaset ise baştan başa rekabettir (Ö. T. İnançer). Birbiriyle rekabet eden kimselere rakip denir. (ticaret) Aynı sektörde …

(edebiyat) Başka bir koşuğun konusuyla ilgili olarak aynı tartı ve uyakta yazılan şiir, benzer. Bir davranış, söz vb.ye karşılık olarak yapılan davranış, söz vb. karşılık, örnek. Nazire yapmak : Bir davran…

Revalüasyon, paranın değerini, altına ve dövizlere göre yükselterek yeniden ayarlama, değer katma demektir; devalüasyon karşıtı. Kelime anlamıyla bir ülke ulusal parasının yabancı ülke paraları karşısında değerin…

Şemse Şemse, eskiden kitapların cildi üzerine, baş sayfalarının üst bölümüne yapılan, kumaşlara işlenen, yapıların pencere, kapı üstü, parmaklık gibi yerlerine konulan, ışınlı güneş biçimindeki süse verilen a…

Yürüyen, giden: Onlar ölüp gittikleri gibi, biz de, gün olup mukadder akıbete doğru revan olacağız. (İlgili cümle: S. Ayverdi) Akan, akıcı: Kollarına girip ayağa kaldırdıkları kan revan içindeki Hasan Bey, &quo…

Bir üstünün kapısında, buyruğu altında bulunan alt kademedeki kişiler: Amir, maiyetindeki memurlara kanunlara aykırı emir veremez ve maiyetindeki memurdan hususi bir menfaat temin edecek bir talepte bulunamaz, h…

Kadırga Kadırga , hem yelken hem kürekle yürütülen, özellikle Akdeniz'de kullanılmış eski bir savaş gemisidir . Uzun ve dar gövdeli yapısı, su direncini azaltarak hız kazandırmaya elverişlidir. Ana iti…

Lenger Eskiden daha çok kullanılan yayvan ve kenarları yatık büyük bakır yemek kabı (tabağı): Pırıl pırıl kalaylı lengerler tepeleme pilav doluydu... Bir lengerin alabileceği miktarda olan: İçerideki kadı…

(zooloji) Örümcekler takımına giren hayvanların genel adı. Kimi çeşitleri ağ biçiminde tuzak kurarak sinek gibi böcekleri avlar. (kısaltma) Örümcek ağı: Oğlum tavanlar hep hep örümcek olmuş. Alıver sana zahme…

Renk körlüğü ve renkler Renk körlüğü, gözün retina tabakasında bulunan ve renkli görmeden sorumlu olan koni hücrelerindeki yapısal ya da işlevsel bozukluklar nedeniyle bazı renklerin algılanamaması ya da ay…

Letarji Uyuşukluk, yorgunluk, bitkinlik, halsizlik, tükenmişlik, ilgisizlik, duyarsızlık veya enerji eksikliği hali; hareketsizliğin ve uyku eğiliminin artmış olduğu bir bilinç bozukluğu. Yaşama etkinliklerinin…

Kabul edilen, kabul gören: Onların makbul dualarından daha büyük zenginlik var mı? (H. Ertuğrul) Beğenilen, hoşa giden: Halbuki Yusuf Enişte, nezih ve ulvî duyguların adamı denecek bir yüreği yanık sanatkar ola…

Sakaroz Sakaroz (sakkaroz) , şeker kamışı ya da şeker pancarından elde edilen şekerin bilimsel adıdır ve kimyasal formülü C 12 H 22 O 11 şeklindedir. Kimya ve biyokimya açısından sakaroz, disakkarit yapılı bi…

Şeyhülislam, Osmanlı İmparatorluğunda kabinede sadrazamdan sonra yer alan ve din işlerine bakmakla birlikte dünya işlerine de din bakımından karışan üyedir. Şeyhülislam kapısı : (tarih) Şeyhülislamların görev…

Açma, ayırma, açımlama. Bir anlatım veya kitabı açıklama, yorumlama: "Eserin birinci cildi uzun bir ön sözden sonra ayrıca arkasına koyduğu şerh ve endeksten ibarettir." (A. H. Çelebi) Bir şeyi açıkl…

Halik, Yaradan demektir. Yüce Allah'ın yoktan var eder yaratıcılığına işaret eden sıfatıdır. İyilik et denize at, balık bilmezse Halik bilir : (atasözü) Her ne kadar iyilik yaptığın kişi veya çevrendekile…

Makilik Akdeniz dolaylarında yaygın, ortalama 1-2 metre kısa bodur ağaç ve çalılardan oluşan bitki örtüsü. Bu bitki örtüsüyle kaplı alanlara makilik denir. Akdeniz iklimi bölgelerinde görülen odunsu, dike…

Doğu Akdeniz ülkelerine yerleşmiş ya da evlenerek soyu karışmış Avrupa asıllı kimse. Levantenler, genellikle ticaret yapar ve büyük liman kentlerinde otururlardı. İzmir'de, Selanik'te, İstanbul'un öbü…

Kırım'da, han vekili, han adayı, han veliahdı anlamında bir orun: Kalgay, Osmanlı Devleti'ne bağlı Kırım Hanlığında, 1475 yılından başlayarak veliahda verilen ve Osmanlıların da onaylayarak veziriazamla …

Salâ Arapça'da "dua" ve "namaz" anlamlarına gelen sala (salat) Hz. Peygamber'e Allah'tan rahmet ve selam temenni eden, onu metheden, onun şefaatini dileyen, aile fertlerine v…

Cami şerefesinde ezan okuyan bir müezzin Şerefe, minarelerde gövdeyi çepeçevre dolaşan, kenarları korkuluklu, ezan okunan yere verilen addır: Bazı minareler bir, bazıları üst üste iki veya üç şerefeli olabi…

Dünya malına önem vermeyen, gösterişsiz sade yaşamaktan yana olan (kimse): Kalender, insan değildir. Sana işte kısaca bir söz: Baştan başa bakıştan ibarettir, görüştür; gönül sözü, sükût içindedir (Mevlana Celâl…

Salık, "Olmuş ya da olacak bir olgu üzerine bilgi" anlamına gelen bu sözcük salık vermek biçiminde "bir kimsenin ya da bir şeyin iyi, uygun olduğunu söylemek, tavsiye etmek" anlamında kullanıl…

Halet Arapça bir kelimedir ve "durum" demektir: Bütün geceyi ibadet ederek geçirmiş, ruhunu ötelere revan etmiş, durgun bir göl gibi huzurlu bir halet içindeyken bir anda etrafı bir ışık huzmesiyle aydı…

Herhangi bir korku ya da düşünceden ötürü bir şeyi yapmaktan kaçınmak: Günahtan sakınmak. Gerçekleşme olasılığı bulunan kötülüklere karşı gerekli önlemleri almak: Terliyken soğuk su içmekten sakınmalı. (kelime …

Şehir, çoğu ticaret, sanayi, hizmet alanlarında ve yönetim işlerinde çalışan insanların yoğun olarak yerleştikleri alana verilen addır; kent olarak da adlandırılır. Şehir ile ilgili deyim ve birleşik kelimeler …

Çok iri, kaba ve hantal şey: Hem de o yemek odasını tıklım tıkış dolduran, koskocaman, geniş, "lenduha" masanın çevresinde! (J. Austen) Cüssesi çok büyük iri kimse: Oğlan ızbandut, kız cıva, hanım des…

İstiklal Madalyası Madalya , savaşta yararlılık gösteren kahramanlara, yarışmalarda ve sergilerde derece alanlara ödül, kimi vakit de önemli bir olay dolayısıyla ya da ünlü bir kimse adına ilgililere hatıra …

Revizyon, yeniden gözden veya elden geçirip düzeltmek için değişiklikler yapmaya verilen addır: Yeni sistemin bir yıl uygulanmasının ardından sorunlu görülen alanlarda revizyonlara gidilerek sistemin daha esnek v…

Sakatat Sakatat, kesilen hayvanın kas eti ve etli kemiği hariç olmak üzere diğer tüketilebilecek yürek, ciğer, böbrek, dalak, işkembe, beyin gibi iç organlarıyla birlikte kelle ve ayaklarına verilen addır. …

Şefkat Şefkat, acıyarak ve koruyarak sevme, sevecenlik demektir: Bir çocuğun anne-baba şefkatine olan ihtiyacı gibi, yaratılmış olanlar da Yarıtıcılarının şefkat ve merhametine ihtiyaç duyarlar. (İlgili cüm…

Şeker kamışı Şeker kamışı (Saccharum officinarum) , buğdaygillerden, çiçekleri salkım durumunda başakçıklar oluşturan ve ortalama 5 metreye kadar boylanabilen, fazla miktarda sakaroz içeren ve bu nedenle öz…

Nefes almak Akciğerlere çekilip verilen hava, soluk: "Derin bir nefes al" dedi doktor. Şifa veren üfleme, hu:lamak: Hastalara da nefesi bi iznillah şifa idi. Ayrıca ölülere nefes ettiğinde Allah…

Türkiye de kalkınma Kalkınmak eylemi. (iktisat) Bir ülke için ekonomik, toplumsal ve kültürel bakımlardan ilerleme, çağdaş bir duruma gelme. Kalkınma hızı : (iktisat) Nüfus, doğal kaynaklar, sermaye…

Paydos İşi veya çalışmayı geçici olarak bırakma, ara verme: Neyse öğlen paydosu oldu, memurların hepsi paydos edip yemeğe gittiler. (S. Karayağız) Bir işe kalıcı olarak tamamen son verildiğini, o işten va…

Boyabat Kalesi - SİNOP Eskiden düşmana karşı koymak için stratejik yollar üzerinde, askeri önemi olan kentlerde, geçit ve dar boğazlarda yapılan yüksek, kalın duvarlı, burçlu ve mazgallı geniş yapı, kermen, ger…

Optimist Optimist, 2,31 metre uzunluğunda, 1,13 metre genişliğinde 35 kg ağırlığında ve 3,5 m 2 'lik tek yelkeniyle sınıfının en basit teknesi olup aynı zamanda bu tekneyle yapılan yarışın da adıdır. 7 …

Üzerine veya içine hiçbir şey katılmamış, katkısız, katışıksız, hilesiz, arı: Her türlü karışımdan arınmış bir nesneye halis denir. Mesela sütün halis olması onun kan, ot ve benzeri gibi kendisine karışabilecek …

Şeştar, Türkler ve diğer Müslüman uluslar tarafından kullanılmış ve yerini tambura bırakmış olan, ikişerden altı telli olan bir çalgı türüdür: Şeştar, kopuzun Mevlana Celaleddin-i Rumi tarafından bazı değişiklikl…

Çekinme, kaçınma, sakınma: Alemde her şüpheyi davet eden şey ihtiraz değil midir? Her ihtiraz edilecek yerde cür'etle hareket edenlerin yüzde sekseni muvaffak olabilmiştir. (İlgili cümle kaynağı: A. Mithat) …

Oportünist kişi Oportünizm, ilkelerini ya da doğacak sonuçları göz ardı ederek, çıkarlarına uygun düşecek biçimde anın koşullarına göre davranmaya verilen addır; fırsatçılık olarak da adlandırılır: Bir kims…

Bir öğretinin (özellikle Marksizm'in) temel ilkelerini ve yöntemini yeniden gözden geçirmek ve düzeltmek gerektiğini ileri süren tutum ve görüşlerin genel adı: Bir zamanlar Ortodoks Marksist olan Bernstein e…

Kabul etmeyerek geri çevirme. (Kendisiyle yakın ilgili bulunan birini, bu ilgiden) çıkarma. → Reddetmek. Ret ile ilgili birleşik kelimeler ve anlamları Ret oyu : Kabul etmeme oyu, olumsuz oy, kabul oyu k…

Bir şeyi başkalarının bilemeyeceği, göremeyeceği bir yere koymak. Korumak için belli bir yere kaldırmak. Bir durumu, olayı, haberi vb. başkasına duyurmamak, gizli tutmak. Birine vermek ya da daha sonra kullan…

Eskiden başa giyilen külah, takke vb. giyeceklere verilen genel ad. Bazı İslam devletlerinde, genellikle esnaf ve onlarla ittifaklarını belirtmek için yüksek devlet görevlilerinin giydiği beyaz, uzun ve sivri te…

Reji odası (sinema, tiyatro) Sinema, tiyatro, radyo ve televizyon oyunlarında oyunu yönetme: Reji, oyun ve fikir yönünden, başarılı İngiliz filmleri kolay kolay çıkmaz doğrusu insanın kafasından. (İlgili …

Cumhurbaşkanlığı Makam Odası Orun, kat, yer. (müzik) Nağmelerine, seyrine ve karar perdesine göre nitelenen ses dizisi. Makam ile ilgili birleşik fiil ve kelimeler Makam değiştirmek : Bestenin melo…

Mahzun Üzgün, gönlü üzgün, tasalı, neşesiz, gamlı, kederli: Yanıma geldi, şefkatle tedirginliğin, acıyla umutsuzluğun iç içe geçmiş edasıyla, mahzun gözlerini bana çevirdi. Üzüntü veren: Saatler geçtikçe …

Guinness Rekorlar Kitabı tüm dünya rekorlarını barındıran kitaptır (spor) Bir spor dalında erişilmiş derecelerin en üstünü: Usain Bolt 100 metrede dünya rekorunu elinde tutuyor. (mecazi) Daha önce elde edilmi…

Fotoğraf makinesi negatifi Eksi. Gerçekteki aydınlık ve karanlık bölümleri tersine gösteren fotoğraf camı ya da filmi, pozitif karşıtı. Negatif ile ilgili birleşik kelimeler ve anlamları Negatif del…

"Ne öyle ne böyle" anlamında deyimler İçinde "ne ... ne ..." bağlacı geçen deyimler, açıklamaları ve örnek cümleler: Ne alandan ne satandan (ne bir akça katandan) olmamak : Hiçbir tarafla…