Satrançta mat olmuş siyah şah Satranç oyununda taraflardan birinin şah taşının, korunamayacak ya da başka kareye oynatılamayacak duruma düşerek oyunu kaybetmesi. Satranç oyunundaki en önemli taş olan şah taşının…

Maşuk sevip aşık olunan erkek, maşuka ise sevilen ve aşık olunan kadındır. Seven kadın ve erkekte kendilerine göre aşıktır: Maşuka aşk etmekten geçiyor, Aşk'a aşk ediyordu. Yıllarca taş taşıdı sırtında. Aşkın…

Mağrip ve Maşrık Mağrip batı, Maşrık doğu demektir. Mağrip, tarihte, Müslüman idaresi sırasında İber Yarımadası, Malta ve Sicilya'yı da içerirdi. Günümüzde Mağrip, dar manada Tunus, Cezayir, Fas ve B…

Maşrık Doğu, şark.  Mağrip (batı) karşıt anlamı. Doğuş mahalli: Maşrık da (doğu veya doğuş mahalli) mağrip de (batı veya batış-kayboluş-ölüm) Allah'a aittir! Ne yana dönersen Vechullah karşındadır. (…

Maşrapa Maşrapa, eskiden küp, bakraç vb. kaplardan su almaya yarayan ya da bardak yerine kullanılan, kulplu, ağzı açık, genellikle madenden günümüzde ise plastikten yapılan küçük kaptır: Bir ellerinde iyi a…

Maşlah Türk kadınlarının eskiden giydikleri tek parçalı ve kol yerleri yarık, bol dikilmiş bir tür kadın üstlüğü: Belinde düz renkli, başları nakışlı Acem şalı, üstünde şaldan iç hırkası, en üstte ise boyl…

Maş fasulyesi Fasulyenin börülceyi andıran iki türüne verilen ad. Maş, baklagillerden, tüfek saçması büyüklüğünde, yeşil renkte, kurutulduktan sonra daha çok çorbası pişirilen bir tür sebze. (Belleten) At…

Masura Karton, tahta ya da plastikten yapılan, üzerine şerit, fitil ya da iplik sarılıp mekiğe takılan silindir boru. Çeşme zıvanası. Eskiden kullanılan bir akarsu ölçü birimi. Masura tezgahı: Dokum…

Korunan, korunmuş: Bu cümleden olarak alem-i İslam'ın da tevhit yolunda, dünya devinin ve madde tuzağının pençesinden kurtulup ahlak-ı Muhammedi zırhı içinde emin ve masun olmasını niyaz eylerim. (İlgili cüm…

Suçsuz, günahsız, temiz, saf: Suçluluğu kanıtlanana kadar herkes masumdur. (T. Erdağ) Kimi vakit acıma duygusuyla "küçük çocuk" anlamında kullanılır: Masuma dokunmayın! Masumane: Masumcasına, saf…

Yere dökülen betonun mastar ile düzeltilmesi (dil bilim) Fiilin -mak / -mek veya -ma / -me ekleri alan ve isim gibi kullanılan biçimi: al-mak, üşü-mek, gör-me, bul-ma vb. Mastar, duvar sıvandıktan veya y…

İçinden sürekli olarak su akan boru: İlerideki maslaktan su doldurmaya giden simsiyah bir zenci kızının yakasından asıldı. (İlgili cümle kaynağı: O. C. Kaygılı) Su yolu üzerinde bulunan su haznesi: Boruların da…

Maslahatgüzar genellikle çeşitli sebeplerden ötürü büyük elçi atanmayan veya atanamayan bir ülkeyle diplomatik ilişkileri yürütmek üzere görevlendirilen veya büyük elçinin yokluğunda ona vekalet eden diplomat: I…

(Arapça) İş, önemli iş, mesele: Bir maslahat hakkında görüşülmek üzere sür'at-i mümkine ile Dersaâdet'e gelmeleri mütemennâdır. Menfaat, fayda, yarar, bir şeyin düzgün, doğru ve uygun olması, iyi olan,…

Çeşitli maskot kostümleri Okul, marka, takım veya şirket gibi genel kimliği olan bir topluluğu simgelemek için kullanılan hayvan, çizgi film karakteri gibi sevimli varlıkların, çizimleri ve 3 boyutlu model…

Masif yemek masası ve sandalyeleri Ağaçtan kesilmiş saf ahşap tahta: Masif mobilya. Kaplama ya da doldurma olmayan, som. Marangozlukta, tablaların ya da iş parçalarının düzgün kalmasını sağlamak amacıyla…

Masat Masat, bıçak ve çeşitli kesici aletleri bileyerek keskinleştirmede kullanılan, bir sapın ucundaki sertleştirilmiş çelikten yapılan ve üzerinde çeşitli aşındırıcı pürüzlü desenler bulunan metal çubukta…

Masa tenisi Masa tenisi, kuralları genel hatlarıyla normal tenise benzeyen, iki veya dört oyuncu arasında oynanan , hızlı refleks ve koordinasyon gerektiren bir raket sporudur . Oyun, ortasında ağ bulunan…

Masa Üstünde ya da çevresinde türlü işlerin yapıldığı, yüksekçe, genişçe ve ayaklı tabla: Çalışma masası, yemek masası vb. Resmi dairelerde belli bir konuyla ilgili işlerin görüldüğü bölüm: Hırsızlık masa…

Beş yaşından büyük veya damızlık dışı bırakılmış dişi koyun. Koyunun erkeğine koç, yaşlı dişisine marya, yavrusuna kuzu, bir yaşındakine toklu, iki yaşındakine şişek denir. Dişi hayvan. Bir tür küçük balık. (…

Eski nezaket dilinde mevki makam sahibi ya da yaş bakımından büyük birine sunulan, bildirilen dilekler ya da bilgiler bu sözcükle anlatılırdı, sunuş: Geçen günkü maruzatımda rica ettiğim husus oydu... İhtiyaca …

Bir olayın, bir durumun veya başka bir şeyin etkisinde veya karşısında bulunan: Arazi fazla meyilli ve şiddetli erozyona maruzdur (G. Mızrak). Dil bir tasalluta ve suikasta maruzdur (İlgili cümle kaynağı: Türk D…

Marul Marul, bileşikgillerden, geniş ve uzun yeşil yaprakları taze olarak yenen ve salata yapımında kullanılan, A, B ve özellikle C vitaminlerince zengin, yapısında yüzde 95 su ihtiva eden bir sebzedir: Mar…

Herkesçe bilinen, tanınan, belli, şanlı, ünlü, meşru: Zamanının en maruf hat üstadlarından biri olan Sami Efendi... İslam'ın güzel görüp emrettiği şey: Kuran-ı Kerim, güzel olan şeyleri "maruf" ol…

Martin tüfek Martin (veya Martini) 124,5 cm uzunluğunda, 3,827 kg ağırlığında, namlu uzunluğu 82 cm, çapı 11,43 mm olan, yivli, tek kurşun atan ve çok ses çıkaran eski bir tüfek türüdür. Adını Avusturyalı s…

Martı Martı, martıgiller (Laridae) familyasından olan ve dünya genelinde özellikle kıyı bölgelerinde yaygın biçimde görülen deniz kuşlarının ortak adıdır. Genellikle denizlerde yaşayan , çoğu beyaz ve gri…

Martenzit yaklaşık 900 °C'ye kadar ısıtılıp hızla soğutularak elde edilen sert ancak kırılgan bir çelik türüdür. Su verilmiş çeliğin dokusunun tamamen martenzit olması için, çeliğin, 230°C'nin altına kada…

Martaval (argo) , yalan, palavra, uydurma söz anlamlarına gelir: Tarihçiler öteki savaşlar hakkında bir sürü martaval uydurmuş olabilir, ama bu seferki için söyleyeceklerinin yanında o martavallar solda sıfır kal…

Motoru çalıştırdıktan sonra marş motoru geri çekilip devreden çıkar Askerlikte yürüyüşe başlamak için verilen komut: "İleri marş!" diye bağırdı komutan. Marş, kuvvetli ve düzenli bir ritme sahip, …

Sınır muhafızı, sınır bekçisi, sınır koruma görevlisi. Eşek hayvanı: Sulama bahanesiyle üzerine sırayla binip dereye koşturdukları beyaz marsıvan eşeğini, o güzelim bağları, oda büyüklüğündeki hardaliye fıçılar…

Yapılırken tam olarak yakılmamış olan ve bu yüzdende yakıldığında duman ve koku vererek baş ağrısına neden olabilen odun kömürü. Marsık gibi : Kirli (koyu) esmer renkte. Marsık yiyip ateş püskürmek : (deyim) …

Mars gezegeni Mars (gökbilimi) Dünyadan sonra Güneşe en yakın olan dördüncü gezegendir. Mars'ta su vardır; kutup bölgeleri buz ile kaplıdır. Mars dünyadan küçük olup yarıçapı Dünya'nınkinin yaklaşı…

Tavlada mars Tavlada oyunculardan birinin oyunun sonunda toplanması gereken pullarını, karşı oyuncu hiçbir pulunu alamadan, bütün pulları toplayıp oyunu sanki iki oyun kazanmış gibi iki sayı kazanarak bitir…

Maroken deri çanta Fas'ta işlenen, bitkisel maddelerle serpilenmiş, boyanmış, yumuşak bir tür keçi derisinin adı olup başka yerlerde aynı biçimde işlenip gerçek marokene benzetilen koyun derilerine de …

Marn - Pekmez toprağı Marn , yerbilimde kil ve kalsiyum karbonat ın değişik oranlarda doğal olarak bir araya gelmesiyle oluşmuş tortul bir karışımdır . Genellikle çok yumuşak, yağlı dokulu ve kolay dağıla…

Çeşitli marmelatlar Marmelat, rendelenmiş ve ezilmiş meyvelerin şekerle kaynatılarak pişirilmesiyle yapılan bir reçel çeşididir. Reçelden farkı daha çok kaynatılır, suyunu daha çok çeker dolayısıyla da akışkanlı…

Çeşitli renk ve desenlerde marley Marley, polivinil klorür ve asbestten yapılan beton üzerine yapıştırılarak kullanılan çeşitli renk ve desenlerde olabilen plastik döşeme ve yer kaplama malzemesidir. Su geç…

Markizet kumaş Bir çeşit ince ve genellikle çiçek desenleri bulunan, pamuklu kumaş. Yazlık kadın giysisi yapımında kullanılır: Annem, birkaç gün evvel diktiği atlas pürtüklü, mavi markizet elbiselerimizi g…

Markiz koltuk Bayanlar için soyluluk unvanı: Markiz bazı batı devletlerinde kont ile dük arasındaki bir soyluluk unvanına sahip olan "Marki"nin eşi (karısı). İki kişilik, alçak, oldukça geniş kolt…

Bazı Batı devletlerinde (İngiltere, Fransa) kont ile dük arasındaki bir soyluluk unvanı. Marki, Frank Devleti'nin sınır boylarında görev yapan soylulardan kalan ve yakın çağlarda kont ile dük arasında sayıl…

Sporda özellikle de futbolda her oyuncunun karşı takımdan belli bir oyuncuyu tutarak (hemen yanında bulunarak), sayı (hamle) yapmasını engellemesi veya zorlaması amacını güden bir savunma yöntemi, adam tutma: Ad…

1 Alman markı Mark, eski Alman para birimine verilen addır. Alman markı 1 Ocak 2002'de kaldırılmış bu tarihten sonra Almanya'da Euro para birimi kullanılmaya başlamıştır. Euro'ya geçerken 1,9558…

Marka Bir nesneyi tanıtmaya ya da diğerlerinden ayırmaya yarayan, resim ya da harfle yapılan işaret, bellilik, belgi. Marka, bir işletmenin mal veya hizmetlerini bir başka işletmenin mal veya hizmetlerind…

Marjinal (sıfat) Aykırı: Marjinal gruplar eylem yaptı. (isim, matematik) Son birim. (halk dilinde) Kişinin toplumla olan bağlarını koruyup, toplumda ki sıradan bir insan gibi toplumla kaynaşabilen ama…

Basılı ve yazılı kağıtların kenarlarında bırakılan boşluk: Sağ sol marj ayarları. (iktisat) Bir malın maliyet fiyatıyla satış fiyatı arasındaki fark: Uygulamada firmalar satış fiyatını belirlerken, genellikle …

Ustalık, hüner: İnsan cambaz olmak için vücuduna akla gelmeyecek marifetler yaptırıyor. (alay) Uygun olmayan, hoşa gitmeyen davranış: Yaptığın marifeti beğendin mi? (tasavvuf) Kuşkuya yer bırakmayan mutlak b…

Margarin Tereyağının yerine kullanılmak üzere üretilmiş olan, çeşitli bitkisel ve hayvansal yağlardan doğal veya kimyasal olarak elde edilen yağ çeşididir. Margarin, (kimya) iç yağlarında bulunan margari…

Mareşal rütbesi Mareşallik askeri rütbelerin en üstüdür. Bu rütbe savaşta bir meydan muharebesi kazanmış ya da üstün yararlılıkları görülen ve en az Orgeneral ya da Oramiral rütbesine sahip subaylara TBMM t…

Maraton Maraton , (spor) atletizmde düzenlenen, uzun mesafeli bir koşu yarışıdır ve standart olarak 42,195 kilometre uzunluğundadır. Genellikle sert tabanlı asfalt, toprak veya taş zeminli yollar üzerin…

Marangoz Ağaç işleriyle uğraşan ve ağaçtan kapı, pencere, mobilya gibi gündelik hayatta sıkça kullanılan çeşitli ahşap eşya yapan usta, zanaatçı: Kocaman bir atölyeydi Hasan Usta'nın marangoz atölyesi. …

Marabacılık Tarım emekçisi, çiftçi. Ortakçı. Maraba özellikle güney ve güneydoğu Anadolu'da, toprağı olmayıp başka bir toprak sahibinin tarlasını, tarım araçlarını ve tohumluğunu kullanarak, emeği ka…

Mapa Güverte ya da küpeşteye perçin ya da kaynakla takılmış olan ve tepesinde palanga ya da loça takmaya yarar ucu halkalı cıvata ya da çivi: Teknenin sallanmasıyla sağa sola oynamasınlar diye tümü yalpa k…

Manyeto Genel olarak mekanik enerjiyi yani hareket enerjisini mıknatıslar yardımıyla yüksek voltajlı elektrik enerjisine çeviren aygıt.

Manyetit taşı (mıknatıs taşı) Manyetit, magmatik, metamorfik ve tortul kayaçlarda bulunan mıknatıs özelliği olan çok yaygın bir demir oksit mineralidir. Formülü Fe3O4'dür. Doğada bulunan en kuvvetli m…

Bir mıknatısın manyetik alanı Bir mıknatısı veya bir mıknatıstan etkilenen demir gibi bir maddeyi etkileyebilen şey. Mıknatısla ya da özellikleriyle ilgili. Manyetik alan: Bir mıknatısın N ucundan dı…

Manifaktür (İngilizce, elle yapılmış) , sanayi devriminin hemen öncesinde ve ilk aşamalarında, çok sayıda işçiyi bir araya toplayan, mekanik güç kaynakları ve büyük ölçüde el emeği kullanan üretim birimi ve üreti…

Manto Diğer elbiselerin üzerine giyilen, ceketten uzun, çeşitli biçimde, kadın paltosu. Dünya'nın litosferi (yer kabuğu) ile çekirdeği arasındaki katmandır. Mantonun kalınlığı yaklaşık 2860 kilometred…

Mantık Doğru düşünme ve akıl yürütme. Doğru düşünme yolu ve yöntemi: Mantık düşüncenin düşünceyle doğrulanması bilimidir. Düşünsel etkinlik, ussal etkinlik. Doğruyu ortaya koymak için güvenilir düşünsel…

Mantı Açılmış ve kare kare kesilmiş hamur içine, kıyma konulup ufacık bohçalar biçiminde dürüldükten sonra haşlanarak pişirilen, üzerine soslu yağ ve yoğurt ilave ederek tüketilen bir yemek türü. (denizci…

Mantar (botanik) Mantarlar sınıfından, içinde zehirlileri de olmak üzere 100.000 kadar türü bulunan, emeçleri bir gövde ve bunun üstünde bir şapka biçiminde gelişmiş bitkiler ve hayvanlardan farklı bir ca…

Kürk manşon Kadınların, kışın sokakta ısıtmak için ellerini içine sakladıkları yanlardan iki ağzı olan bir tür silindirik kürk torba: Hele şu kürklü manşonunuza bayıldım. O zamanlar beş-altı yaşındaki bir kız ç…

Gömlek manşeti Bir haber üzerine dikkati çekmek için gazetelerin ilk sayfalarına iri harflerle konulan başlık: Gazetenin ilk sayfada yer alan logosunun hemen altına en önemli olay yerleştirilir ve manşet o…

Mansiyon Ödülü Herhangi bir yarışmada, konulan ödüle yeterli görülmediği halde anılmaya, hatırlanmaya değer bulunan bir kişiye ya da yapıta verilen derece: Şiirlerin içinde gerçekten çok güzel olanları vard…

Manolya Manolya (botanik) , manolyagillerden, yaprakları almaşık, iri ve parlak yeşil renkte bir süs ağacıdır; çok iri, beyaz ya da eflatun renkli güzel çiçeklerine de manolya adı verilir. Manolyagiller:…

1. Manivela (kaldıraç) Kaldıraç: Genellikle ağır bir cismi yerinden kımıldatmak veya bir miktar kaldırmak için kullanılır.

Manipülasyon Yönlendirme. Seçme, ekleme ve çıkarma yoluyla bilgileri değiştirme. (ekonomi) Varlıkları yapıcı, açıklayıcı ve yararlı bir biçimde kullanma işi. Psikolojik manipülasyon: İnsanları kend…

Telgraf işaretlerini göndermek için, bir devredeki akımı kesmekte ya da yeniden vermekte kullanılan aygıt. Maniple yapmak: Manipleyi Mors ya da bir başak kodun işaretlerine göre hareket ettirmek. Manipülatör…

(denizcilik) Gemilerin ambarlarında ve makine dairelerinde biriken pis havayı temizlemeye ve temiz hava vermeye yarar bez ya da sac baca. Denizaltılarda havalandırma sistemi. Manika ağzı: Manikaların güve…

Manifolt (egzoz manifoldu) Manifolt ya da yaygın yazımıyla manifold , temel anlamıyla tek bir boruya birleşen birden çok boruya verilen genel addır. Mühendislikte ve mekanik sistemlerde akışkanların belir…

Herhangi bir topluluğun ya da partinin temel ilkelerini içeren açıklama. (denizcilik) Bir gemiye yüklenen ticaret mallarının, boşaltma limanlarındaki gümrük idarelerine verilmek üzere kaptan tarafından hazırla…

Manifatura Fabrika işi her türlü kumaş, bez ve dokumaya verilen genel ad: Nikah, evlenme cüzdanı gibi işlemler yapıldıktan sonra, bir manifatura dükkanında alışveriş yapılır. Dükkanda oğlan tarafı bir top y…

Anlamlı, manalı: Ben aşkın bu denli manidar olduğunu, bu denli yüce, bu denli ilahi olduğunu senden öğrendim. Sen aşkı anlatmadan evvel bedenle ilgili zannederdim ben aşkı... (F. Duman) Bir şeyin aynı zamanda ü…

Mani olan şey, engel: Lakin ayaklarımıza dolaşan otlar, çalılar, birkaç parçaya bölünmüş mezar taşları, çukurlar, tümsekler, iki üç adımda bir birer siyah mania gibi önümüzü kesen serviler, ilerlememizi pek güçle…

(edebiyat) Türk halk şiirinde, genellikle 4 dizeden kurulu, hecenin 7'li kalıbıyla söylenen ve daha çok aşk ayrılık gibi konuları işleyen anonim şiir türü. Bir şeyin yapılmasını önleyen şey, engel. Yüce A…

Mangal İçinde alevli yanışı giderilmiş odun kömürü yakılarak üzerinde ızgara yapılan çelik saçtan üretilmiş üstü açık kap. Mangal kömürü: Odun kömürü. Mangal ile ilgili deyimler ve anlamları Mangal…