 |
| Isıl çift (termokupl) ve seebeck etkisi |
Isıl çift (termokupl), iki farklı iletkenin birleştiği noktada ve bu iletkenlerin diğer uçlarında sıcaklık farkının bulunmasıyla bir elektromotor kuvvet oluşması prensibine, yani Seebeck prensibine dayanan bir ölçüm elemanıdır. Termokupl, sıcaklık farkını doğrudan elektriksel gerilime çeviren termoelektrik bir sistem gibi çalışır; oluşan gerilim genellikle milivolt (mV) seviyesindedir ve ölçüm cihazı tarafından sıcaklık değerine dönüştürülür. Bu nedenle termokupl, özellikle yüksek sıcaklıkların ölçümünde kullanılan bir tür termometre olarak kabul edilir. Seebeck etkisi kısaca, iki farklı metalden oluşan devrede sıcak ve soğuk birleşim noktaları arasında sıcaklık farkı olduğunda elektrik üretilebilmesidir; bu özellik, termokuplların endüstride yaygınlaşmasının temel nedenidir. Yapısı basit, tepki süresi hızlı ve farklı ortamlara uyarlanabilir olduğundan termokupllar fırın, ocak, motor, kazan, proses hatları gibi yerlerde sıcaklık izleme amacıyla tercih edilir.
Termokupllar yaklaşık -200 °C'den 2320 °C'ye kadar çok geniş bir aralıkta ölçüm ve kontrol için yaygın olarak kullanılır. Ölçüm aralığı ve doğruluk, kullanılan iletken çiftine göre değişir; farklı metal kombinasyonları farklı sıcaklık dayanımı ve gerilim karakteristiği oluşturur. Yüksek sıcaklıklarda uzun süreli kullanım gerektiğinde seçilecek ısıl çiftin oksidasyona, korozyona ve yapısal bozulmaya dayanıklı olması önem taşır. Özellikle 1500 °C'nin üzerindeki sıcaklıkları ölçmek için iridyum / iridyum - rodyum alaşımlarından oluşan ısıl çiftler kullanılır; bu tür malzemeler yüksek sıcaklıkta kararlılığını daha iyi korur. Termokupl ölçümlerinde, bağlantı uçlarının sıcaklığının da ölçüme etki edebileceği göz önünde bulundurulur; bu nedenle referans uç sıcaklığının dengelenmesi veya elektronik telafi yöntemleriyle doğru sonuç alınır. Kısaca ısıl çift, sıcaklık farkını elektrik sinyaline dönüştürerek geniş aralıkta güvenilir ölçüm yapılmasını sağlayan temel bir termoelektrik sensördür.
Soru/Yorum Gönder