Fotosel nedir, ne işe yarar?

Son Düzenleme: 21 Ocak 2026 Soru/Yorum: 0
Fotosele ışık vurduğunda devreyi tamamladığını gösteren animasyon
Fotosel

Fotosel, fizik ve elektronik alanında, fotoelektrik ilkeye dayalı olarak çalışan ve üzerine düşen ışığın şiddetine bağlı biçimde elektriksel bir tepki üreten algılayıcı aygıttır. Işık enerjisini doğrudan elektrik sinyaline dönüştürdüğü için halk arasında ışık gözü adıyla da bilinir. Fotoselin çalışma temeli, ışığın bir yüzeye çarpmasıyla elektronların serbest kalması veya bir yarı iletkenin elektriksel direncinin değişmesi esasına dayanır. Tarihsel olarak fotosel terimi, ilk dönemlerde vakumlu tüpler içinde yer alan fotokatotlu diyot lambalar için kullanılmıştır; bu sistemlerde ışık, katottan elektron kopararak akım oluşmasını sağlar. Zamanla vakumlu sistemlerin yerini daha dayanıklı ve küçük yapılı katı hâl elemanları almıştır.

Duvara takılan ve karanlıkta otomatik yanan fotoselli gece lambası
Karanlıkta otomatik yanan fotoselli gece lambası

Günümüzde fotosel denildiğinde çoğunlukla uçlarına omik dirençler bağlanan fotoiletkenler ya da yarı iletken tabanlı ışık algılayıcılar anlaşılır. Bu tür fotosellerde ışık arttıkça elektrik direnci azalır, ışık azaldıkça direnç yükselir ve ortaya çıkan değişim ölçülebilir bir elektrik sinyaline dönüşür. Fotoseller, otomatik aydınlatma sistemleri, sokak lambaları, kapı sensörleri, alarm düzenekleri, ışık ölçerler ve endüstriyel kontrol sistemlerinde yaygın biçimde kullanılır. Yapısal olarak basit olmalarına karşın, ışığa duyarlılıkları sayesinde çevresel koşullara otomatik tepki verilmesini sağlarlar ve bu yönleriyle hem enerji tasarrufu hem de sistem güvenliği açısından önemli bir işlev üstlenirler.