|
| Kutup yıldızı |
Kutup Yıldızı, gökyüzünde kuzey yönünün belirlenmesinde kullanılan ve Küçükayı takımyıldızı içerisinde yer alan parlak bir yıldızdır. Astronomide Polaris adıyla bilinen bu yıldız, Dünya'nın dönme ekseninin kuzey doğrultusuna çok yakın bir konumda bulunduğundan gökyüzünde diğer yıldızlara göre neredeyse sabit görünür. Dünya kendi ekseni etrafında döndükçe yıldızların büyük bölümü gökyüzünde doğudan batıya doğru hareket ediyormuş gibi görünürken, Kutup Yıldızı gökyüzünde çok küçük bir dairesel hareket dışında büyük ölçüde aynı konumda kalır. Bu nedenle tarih boyunca yön tayini amacıyla kullanılan en önemli gök cisimlerinden biri olmuştur. Denizciler, kâşifler, göçebe topluluklar ve seyyahlar yönlerini belirlemek için uzun süre Kutup Yıldızı'ndan yararlanmıştır. Kutup Yıldızı'nın gökyüzündeki yüksekliği aynı zamanda gözlem yapılan yerin yaklaşık enlem derecesi hakkında bilgi verebilir. Örneğin kuzeye doğru ilerledikçe yıldız ufuk üzerinde daha yüksekte görünür. Dünya'nın Kuzey Kutbu doğrultusuna çok yakın bir konumda yer alması nedeniyle kuzey yarım kürede yön bulmada güvenilir bir referans noktası kabul edilmektedir. Güney yarım küreden ise Dünya'nın eğik yapısı nedeniyle görülemez.
|
| Dünya dönerken tüm yıldızlarda gökyüzünde dönerler. Ancak kutup yıldızı hep sabit kalır. |
Kutup Yıldızı'nın bulunması çoğunlukla Büyükayı takımyıldızı yardımıyla gerçekleştirilir. Büyükayı içerisinde yer alan ve halk arasında saplı bir kepçe veya büyük bir cezveye benzetilen şeklin hazne bölümündeki dış kenarda bulunan iki parlak yıldız doğrultu belirlemede kullanılır. Bu iki yıldız arasında hayali bir çizgi oluşturulup yaklaşık beş kat uzatıldığında ulaşılan parlak yıldız Kutup Yıldızı'dır. Kutup Yıldızı ayrıca Küçükayı takımyıldızının sap kısmının ucunda bulunur. Ancak Küçükayı, Büyükayı'ya göre daha sönük olduğu için doğrudan fark edilmesi daha zor olabilir. Kutup Yıldızı gökyüzündeki en parlak yıldız değildir; bu nedenle yalnızca parlaklığa bakılarak belirlenmesi doğru sonuç vermeyebilir. Yıldızın yön bulmadaki önemi, parlaklığından değil Dünya'nın dönme ekseniyle olan özel geometrik ilişkisinden kaynaklanmaktadır. Günümüzde pusula, uydu sistemleri ve elektronik navigasyon araçları yaygın olarak kullanılsa da Kutup Yıldızı temel gökbilim ve yön bulma yöntemleri arasında önemini korumaktadır.
Soru/Yorum Gönder