|
| Morötesi ışıma |
Morötesi (UV) ya da ultraviyole, Güneş tayfında bulunan, görünür ışığın mor bölgesinden daha kısa dalga boyuna sahip olduğu için insan gözüyle görünmeyen bir ışınım türüdür. Mor ışıktan daha kısa olması, enerjisinin görünür ışığa göre daha yüksek olmasına yol açar; bu nedenle UV ışınları canlı dokular üzerinde belirgin etkilere sahiptir. Genel olarak dalga boyu 100 ile 400 nm arasındaki aralık UV olarak tanımlanır ve bu aralık kendi içinde UV-A, UV-B ve UV-C gibi alt sınıflara ayrılır. UV ışınları doğal kaynak olarak Güneş'ten gelir; ayrıca lambalar gibi sistemlerle yapay olarak elde edilip farklı alanlarda kullanılabilir. Atmosfer, özellikle ozon tabakası, kısa dalga boylu UV'nin önemli bir bölümünü süzer (100–200 nm gibi çok kısa UV bölümü atmosferde büyük ölçüde tutulur); yine de yeryüzüne ulaşan UV miktarı, yükseklik, enlem ve mevsime göre değişebilir.
Morötesi ışınların canlı dokular üzerinde yıkıcı etkisi olabilmesi, DNA gibi biyolojik yapılarda hasara yol açabilmesinden kaynaklanır; uzun süreli ve yoğun maruziyet ciltte yanık, erken yaşlanma ve bazı ciddi sağlık riskleriyle ilişkilendirilir. Buna karşılık kontrollü ve doğru dozlarda UV, bakteri öldürücü etkisi yüksek olduğu için sterilizasyon ve dezenfeksiyon uygulamalarında değerlidir; özellikle UV-C bandı, mikroorganizmaların çoğalmasını engelleyen güçlü bir etki gösterebilir. UV ışınları aynı zamanda bazı kimyasal maddelerde floresans oluşturduğu için adli incelemelerde, para ve belge kontrolünde, laboratuvar çalışmalarında ve endüstriyel kalite denetiminde de kullanılabilir. Hekimlikte kullanılan UV uygulamaları ise belirli deri hastalıklarında fototerapi gibi yöntemlerle yapılır ve uzman kontrolü gerektirir. Kısaca UV, görünmeyen fakat etkisi güçlü, hem yararlı amaçlarla kullanılabilen hem de yanlış maruziyette zarar verebilen özel bir elektromanyetik ışınım türüdür.
Soru/Yorum Gönder