Pelikan nedir?

Pelikan

Pelikan, pelikanlar familyasına (Pelecanidae) bağlı, büyük gövdeli, uzun kanatlı ve sucul yaşama uyum sağlamış kuşların ortak adıdır. Günümüzde sekiz pelikan türü bulunur. Türlere göre beyaz, gri, pembe, kahverengi veya koyu renkli tüyler görülebilir; bazı türlerin üreme döneminde tüy ve çıplak deri bölgelerinde renk değişimleri belirginleşir. Gövde uzunluğu türden türe değişmekle birlikte iri türlerde 1,8 metreye, kanat açıklığı ise 3 metreyi aşabilir. Uzun boyunları, geniş kanatları, kısa kuyrukları ve çok büyük gagaları pelikanların ayırt edici özellikleridir. Gaganın alt kısmında bulunan genişleyebilir gular kese, deriden oluşan esnek bir torbadır ve balık avlamada kullanılır. Pelikanlar deniz kıyılarında, haliçlerde, lagünlerde, nehirlerde ve tatlı su göllerinde yaşayabilir; dağılışları türlere göre Afrika, Avrupa, Asya, Avustralya ve Amerika kıtalarına kadar uzanır. Genellikle balıkla beslenirler, fakat fırsat bulduklarında kurbağa, kabuklular ve başka küçük su hayvanlarını da tüketebilirler. Avlarını çoğunlukla suyun yüzeyine yakın yerlerde yakalar, bazı türler ise havadan suya dalarak balık avlar.

Pelikanın beslenmesindeki en önemli yapı, alt gaganın altında yer alan kesedir. Kuş, gagasını açarak suyla birlikte balığı kesesine alır; ardından gagasını kapatıp başını öne ve yukarı doğru hareket ettirerek suyu kesenin kenarlarından dışarı bırakır ve geride kalan avı yutar. Bu nedenle kese, sanıldığı gibi balıkları uzun süre depolayan bir "torba" değildir; esas görevi avı ve suyu bir arada yakalamaya ve fazla suyu boşaltmaya yardımcı olmaktır. Pelikanların gagasının ucunda küçük, kanca biçimli bir çıkıntı bulunur ve bu yapı kaygan avın tutulmasına katkı sağlar. Ayak parmaklarının dördünü birbirine bağlayan perde, yüzmede ve su üzerinde yön değiştirmede etkilidir. Bazı pelikan türleri tek başına avlanırken özellikle balık sürülerini sığ suya yönlendirmek için grup halinde de avlanabilir. Uçuş sırasında uzun ve geniş kanatlarından yararlanır, sıcak hava yükseltilerini kullanarak uzun süre süzülebilirler. Genellikle koloniler halinde ürer ve suya yakın alanlarda yuva kurarlar. Dişi birkaç yumurta bırakır; yavrular yumurtadan çıktığında çıplak ve bakıma muhtaçtır, ebeveynlerin getirdiği besinlerle gelişir. Türkiye'de özellikle tepeli pelikan (Pelecanus crispus) ve ak pelikan (Pelecanus onocrotalus) görülür; göller, sulak alanlar ve kıyı bölgeleri bu büyük su kuşlarının önemli yaşam alanlarıdır.