|
| Kreozot |
Kreozot, odun katranı veya kömür katranının damıtılmasıyla elde edilen, koyu renkli ve güçlü kokulu kimyasal bileşikler karışımıdır. Genellikle 240-270 °C sıcaklık aralığında yapılan damıtma işlemleri sonucunda ortaya çıkar. Kimyasal yapısında fenoller, aromatik hidrokarbonlar ve çeşitli organik maddeler bulunur. Kömür katranından elde edilen kreozot çoğunlukla koyu kahverengi ya da siyaha yakın renkte olur ve özellikle ahşap koruyucu olarak kullanılır. Ahşabın içine işleyerek böcek, mantar, nem ve çürüme etkilerine karşı dayanıklılık sağlar. Bu nedenle geçmişte demiryolu traversleri, telefon direkleri, köprü ayakları ve dış ortamda kullanılan tahta yapıların korunmasında yaygın biçimde tercih edilmiştir. Kreozot uygulanan ahşap malzemeler suya ve hava koşullarına karşı daha dirençli hale gelir. Güçlü antiseptik özellik taşıması da uzun süre kullanım alanı bulmasında etkili olmuştur.
Odun katranından elde edilen kreozot ise daha açık renkli olabilir ve geçmişte tıpta antiseptik amaçlarla kullanılmıştır. Özellikle kayın veya çam ağacından elde edilen bazı kreozot türleri cerrahlar ve diş hekimleri tarafından mikrop öldürücü özelliklerinden dolayı değerlendirilmiştir. Ayrıca geçmişte öksürük, bronşit ve bazı solunum yolu rahatsızlıklarının tedavisinde sınırlı biçimde kullanılmıştır. Ancak modern tıpta kreozotun içeriğindeki bazı maddelerin toksik ve kanserojen etkileri belirlenmiş olduğundan tıbbi kullanımı büyük ölçüde terk edilmiştir. Günümüzde özellikle kömür katranı kreozotu çevre ve insan sağlığı açısından dikkatle kullanılan endüstriyel bir madde kabul edilir. Ciltle uzun süre temas etmesi zararlı olabilir ve yoğun buharı solunum yollarını tahriş edebilir. Buna rağmen dayanıklılık sağlama özelliği nedeniyle bazı ağır hizmet ahşaplarında hâlen sınırlı kullanım alanı bulunmaktadır. Tarih boyunca hem sanayide hem de tıp alanında kullanılmış olan kreozot, kimyasal koruyucu maddeler arasında önemli yere sahip bileşik karışımlarından biri olarak bilinmektedir.
Soru/Yorum Gönder