Parşömen nedir? Eski ve yeni parşömen kağıtları

Deriden parşömen kağıdı yapımından bir aşama

Parşömen, geçmişte üzerine yazı yazmak amacıyla hazırlanan özel işlenmiş ince hayvan derisine verilen addır. Kâğıdın yaygınlaşmasından önce özellikle kitap, resmi belge, dini metin ve el yazmalarının hazırlanmasında kullanılan en önemli yazı malzemelerinden biri olmuştur. Parşömen üretiminde çoğunlukla koyun, keçi, dana veya buzağı derileri kullanılırdı. Kullanılacak deri önce tüylerinden, yağ dokularından ve et kalıntılarından temizlenirdi. Daha sonra gerdirilerek kurutulur, kuruma işleminin ardından yüzeyi kazınıp zımparalanarak pürüzsüz hale getirilirdi. Bu işlemler sonucunda yazı yazmaya elverişli, dayanıklı ve nispeten esnek bir yüzey elde edilirdi.

Eski deri parşömen kağıdı

Papirüse göre daha sağlam olması ve iki yüzünün de kullanılabilmesi nedeniyle tarih boyunca büyük önem kazanmıştır. Parşömen özellikle Orta Çağ'da el yazması kitapların hazırlanmasında yaygın biçimde kullanılmıştır. Mürekkebi iyi tutması, uzun süre bozulmadan saklanabilmesi ve kolay yırtılmaması nedeniyle birçok tarihi belge günümüze kadar ulaşabilmiştir. "Parşömen" adı, bu malzemenin gelişiminde önemli yere sahip olan Bergama kentinden türemiştir ve bu nedenle zaman zaman "Bergama Kağıdı" olarak da anılmıştır.

Günümüz parşömen kağıdı

Günümüzde kullanılan parşömen kağıdı ise eski deri parşömenlerden yapısal olarak oldukça farklıdır. Modern parşömen kağıtları hayvan derisinden değil, özel işlemlerden geçirilmiş selüloz esaslı kâğıttan üretilir. Mat görünümlü, dayanıklı ve yarı saydam özellik gösteren bu malzeme özellikle mutfak ve ambalaj alanlarında yaygın biçimde kullanılmaktadır. Fırın kağıdı olarak bilinen birçok ürün de özel işlenmiş parşömen kağıdı özellikleri taşır. Yüksek sıcaklığa dayanıklı olması ve yüzeyine yapışmayı azaltması nedeniyle hamur işleri ile çeşitli gıda ürünlerinin hazırlanmasında tercih edilir. Ayrıca mimarlık, teknik çizim ve sanat çalışmalarında da yarı saydam yapısından yararlanılabilir. Eski parşömenler tarihsel bilgi aktarımının temel araçlarından biri olurken, modern parşömen kağıdı daha çok pratik kullanım amaçlarına yönelmiştir. Dayanıklılık, yüzey kalitesi ve kullanım alanları bakımından iki tür arasında büyük farklılık bulunmasına rağmen her ikisinin ortak noktası, bilgi veya malzeme taşıyıcısı olarak işlev görmeleridir.