Kına kına nedir?

Kına kına ağacı çiçeği ve kabuğu

Kına kına, kökboyasıgiller (Rubiaceae) familyasına ait, bilimsel olarak Cinchona cinsiyle tanınan ve doğal yayılış alanı Güney Amerika olan bir ağaçtır. Özellikle Amazon Yağmur Ormanları’nda doğal olarak yetişir; tarihsel süreçte tıbbi değeri nedeniyle Seylan (Sri Lanka) ve Cava gibi tropikal bölgelere de taşınarak kültüre alınmıştır. Ortalama 10–20 metre boya ulaşabilen kına kına ağacının en ayırt edici özelliği, gövde kabuğunun tıbbi açıdan son derece değerli olmasıdır. Kabuk kısmı kurutulup öğütüldüğünde, acı tadıyla bilinen ve farmakolojik etkisi yüksek olan etkin maddeler içerir. Ağaç, sıcak ve nemli iklimleri sever; iyi drene edilmiş topraklarda sağlıklı gelişir.

Kına kına kabuğundan elde edilen en önemli madde kinindir. Kinin, uzun yıllar boyunca sıtma hastalığının tedavisinde ve hastalıktan korunmada temel ilaç olarak kullanılmış, ateş düşürücü ve parazit baskılayıcı etkileriyle tıp tarihinde önemli bir yer edinmiştir. Modern tıpta sentetik ilaçlar geliştirilmiş olsa da, kinin hâlen bazı tedavi protokollerinde ve farmasötik hammaddelerde yer alır. Ayrıca kına kına, bitkisel kökenli ilaçların gelişiminde dönüm noktası sayılan türlerden biri olarak kabul edilir. Bu yönüyle yalnızca botanik açıdan değil, tıp ve eczacılık tarihi bakımından da büyük önem taşır.