Plak nedir, ne demektir?

Plak

Plak, ses ve müzik kayıtlarının fiziksel olarak depolanması ve yeniden dinlenmesi amacıyla kullanılan, yüzeyinde spiral ses olukları bulunan dairesel kayıt taşıyıcısıdır. Ses bilgisi, plağın yüzeyine merkezden dışa ya da dıştan merkeze doğru ilerleyen sürekli bir oluk yapısı içerisinde mekanik titreşimler halinde işlenir. Bu oluklar üzerindeki çok küçük girinti ve çıkıntılar ses dalgalarının fiziksel karşılığını oluşturur. Plaklar, dönen yüzey üzerindeki bu izlerin pikap veya gramofon iğnesi tarafından okunmasıyla çalışır. İğnenin oluk boyunca hareketi sırasında ortaya çıkan mekanik titreşimler manyetik ya da elektriksel sisteme aktarılır ve daha sonra yükseltilerek duyulabilir sese dönüştürülür. Erken dönem plaklar çoğunlukla gomalak esaslı malzemelerden üretilirken, sonraki dönemlerde daha dayanıklı ve esnek yapıya sahip PVC tabanlı vinil plaklar yaygınlaşmıştır. Çaplarına, dönüş hızlarına ve kayıt sürelerine göre farklı türleri bulunan plaklar arasında 78 devir, 45 devir ve 33⅓ devir sistemleri yaygınlaşmıştır. Uzunçalar anlamına gelen LP plaklar daha uzun kayıt süresi sunarken, tek şarkılık kayıtlar çoğunlukla 45 devirlik formatta hazırlanmıştır.

Plaktaki ses izlerinin okunması

Plak üretim süreci ses kaydının doğrudan çoğaltılmasından daha karmaşık bir teknik işlem içerir. Kayıt aşamasında ses önce özel ekipmanlarla ana kayıt yüzeyine aktarılır ve elde edilen ana plak üzerinden kalıp hazırlanır. Daha sonra yüksek sıcaklıkta yumuşatılan plak ham maddesi bu kalıplar arasına yerleştirilerek presleme yöntemiyle biçimlendirilir ve kısa sürede soğutularak çoğaltılır. Bu yöntem aynı ses kaydının binlerce kopyasının elde edilmesini mümkün hale getirir. İlk modern disk plak, 1887 yılında Alman asıllı Amerikalı mucit Emile Berliner tarafından geliştirilmiştir. Berliner'in geliştirdiği sistem, silindir kayıt teknolojisine göre daha kolay çoğaltılabilmesi ve depolanabilmesi nedeniyle ses kayıt tarihinde önemli bir dönüm noktası kabul edilmiştir. Yirminci yüzyıl boyunca plaklar müzik endüstrisinin temel kayıt araçlarından biri olmuş, kaset ve dijital teknolojilerin yaygınlaşmasıyla kullanım oranı azalmış olsa da ses karakteri, analog kayıt yapısı ve koleksiyon değeri nedeniyle yeniden ilgi görmeye başlamıştır.