|
| Meydan saz |
Meydan saz, bağlama ailesi içinde yer alan geleneksel Türk halk çalgılarının en büyük üyesidir. Adını, geçmişte aşıklar meydanı olarak bilinen geniş toplantı ve gösteri alanlarında sıkça çalınmasından alır. Bu nedenle "meydan sazı" adıyla tanındığı gibi, üçer üçer çekilmiş on iki teli bulunması nedeniyle onikitelli olarak da anılır. Gövdesi diğer bağlama türlerine göre daha büyük, teknesi daha derin ve sapı daha uzundur. Ancak bazı tiplerinde icra kolaylığı sağlamak amacıyla daha kısa kollu örnekler de görülür. Geleneksel ölçülerde tekne boyu yaklaşık 52,5 cm, kol boyu 70 cm, tel boyu ise 112 cm civarındadır. Sapında genellikle 30-32 perde bulunur ve bu perdeler Türk halk müziğinin makam yapısına uygun seslerin elde edilmesini sağlar. Büyük gövdesi sayesinde güçlü bir rezonansa sahip olan meydan saz, geniş hacimli sesiyle açık alanlarda yükseltici cihaz kullanılmadan da etkili biçimde duyulabilecek şekilde geliştirilmiştir. Yapısal özellikleri nedeniyle hem solo icralarda hem de toplu halk müziği topluluklarında kendine özgü derin ve tok tınısıyla dikkat çeker.
Meydan saz, divan sazından daha büyük olup özellikle pes sesler bakımından daha güçlü ve kalın tınılar üretir. Bu nedenle toplu icralarda alt sesleri destekleyen önemli bir görev üstlenir ve halk müziği topluluklarında aranan sazlardan biridir. Telleri genellikle üç grup hâlinde düzenlenir ve her grupta dörder tel bulunacak şekilde toplam on iki tel yer alır. Geleneksel düzende en alt tel grubu "La" sesine göre akort edilir; bu sesin standart frekansı 220 Hz olarak kabul edilir. Meydan sazı, özellikle uzun hava, bozlak, destan ve âşık geleneğine ait eserlerin icrasında güçlü ses hacmi sayesinde etkileyici bir anlatım sağlar. Büyük teknesi ve uzun tel boyu nedeniyle çalımı diğer bağlama türlerine göre daha fazla fiziksel güç ve deneyim gerektirir. Günümüzde divan sazı ve diğer bağlama türleri daha yaygın kullanılmasına rağmen meydan saz, Türk halk müziğinin tarihî gelişiminde önemli yere sahip geleneksel çalgılardan biri olarak kabul edilmekte; özellikle âşıklık geleneğini yaşatan sanatçılar, halk müziği araştırmacıları ve geleneksel çalgı yapım ustaları tarafından yaşatılmaya devam edilmektedir.
Soru/Yorum Gönder