|
| Dişbudak ağacı |
Dişbudak, zeytingiller (Oleaceae) familyasının Fraxinus cinsini oluşturan, çoğunlukla kışın yaprak döken, hızlı gelişebilen ve kerestesi değerli ağaçların ortak adıdır. Türüne göre küçük, orta veya iri boylu ağaçlar olabilir; uygun koşullarda bazıları 30 metreyi aşabilir. Gövdesi genellikle düzgün ve dik gelişir, yaşlandıkça kabuğu türüne bağlı olarak gri, kahverengi veya koyu renkli, çatlaklı bir görünüm kazanır. Yaprakları karşılıklı dizilir ve çoğunlukla tek bir yapraktan değil, ortak bir sap üzerinde karşılıklı yerleşen birkaç yaprakçıktan oluşan bileşik yapraktır. Uçta bulunan yaprakçık çoğu türde diğerlerinden daha belirgin olabilir. Çiçekleri küçük ve gösterişsizdir; bazı türlerde yapraklardan önce, bazılarında ise yapraklarla birlikte açar ve salkım ya da demetler halinde bulunur. Bazı dişbudak türlerinde erkek ve dişi çiçekler aynı ağaçta, bazılarında ise ayrı bireylerde gelişebilir. Meyvesi, rüzgarla taşınmaya uyum sağlayan tek tohumlu kanatlı bir meyve tipidir ve olgunlaştığında dallarda salkımlar halinde görülebilir. Bu kanatlı meyveler halk arasında "helikopter" olarak da adlandırılır. Dişbudakların doğal yayılış alanları Avrupa, Asya ve Kuzey Amerika'nın çeşitli bölgelerini kapsar; türler ormanlarda, nehir ve dere kenarlarında, nemli ovalarda ve bazı daha kuru yamaçlarda yetişebilir.
Dişbudak kerestesi, sertlik, dayanıklılık ve esneklik özellikleri nedeniyle özellikle mekanik yük ve darbeye dayanması gereken ahşap ürünlerde kullanılır. Lif yapısı belirgin olan odunu işlenebilir ve yüzeyi düzgün biçimde cilalanabilir; bu nedenle mobilya, parke, kaplama, merdiven, kapı, spor malzemeleri, alet sapları ve çeşitli ahşap araç gereçlerin yapımında değerlendirilmiştir. Özellikle bazı dişbudak türlerinin odunu, sağlamlık ile görece düşük ağırlığı bir arada sunması nedeniyle geçmişte ve günümüzde farklı marangozluk alanlarında tercih edilir. Park ve bahçelerde yetiştirilen türleri geniş taçları sayesinde gölge sağlayabilir ve kent ağaçlandırmalarında kullanılabilir. Bununla birlikte türlerin kuraklık, toprak nemi, sıcaklık ve kış koşullarına dayanıklılığı aynı değildir. Tür sayısı kullanılan bitki sınıflandırmasına göre değişmekle birlikte 40'ın üzerindedir. Türkiye'de doğal olarak bulunan dişbudaklar arasında adi dişbudak (Fraxinus excelsior), sivri meyveli dişbudak (Fraxinus angustifolia) ve çiçekli dişbudak (Fraxinus ornus) gibi türler yer alır. Dişbudaklar, özellikle nemli habitatların kaybı, iklim koşullarındaki değişimler ve bazı zararlı organizmalar nedeniyle çeşitli bölgelerde baskı altında kalabilmektedir.
Soru/Yorum Gönder