Debriyaj nedir, ne demektir? Debriyaj nasıl çalışır?

Debriyaj, motorlu taşıtlarda motor ile vites kutusu arasındaki güç aktarımını geçici olarak kesip yeniden sağlayan mekanik sistemdir. Günlük dilde sistemin kumanda edildiği pedala da debriyaj denilse de teknik olarak debriyaj, motorun ürettiği dönme hareketini şanzımana aktaran mekanizmanın tamamını ifade eder. Manuel vitesli araçlarda sürücünün vites değiştirmesi, aracı durdurması ve yeniden hareket ettirmesi sırasında motor ile aktarma organları arasındaki bağlantının kontrollü biçimde ayrılmasını sağlar. Geleneksel bir debriyaj sistemi temel olarak volan, debriyaj diski (balata) ve baskı plakası ile bunları kumanda eden rulman ve mekanik veya hidrolik düzeneklerden oluşur. Motor çalışırken volan krank miline bağlı olarak döner ve baskı plakası, debriyaj diskini volana bastırarak motorun dönme hareketini diske ve oradan vites kutusunun giriş miline aktarır. Böylece motorun ürettiği tork, şanzıman üzerinden aktarma organlarına ve sonunda tekerleklere iletilir. Debriyaj diskinin sürtünme yüzeyi, motor ile şanzıman arasında hareketin yumuşak biçimde aktarılmasını sağlar. Bu sistemin temel amacı yalnızca vites değiştirmek değil, farklı hızlarda dönen motor ve şanzıman parçalarının birbirine kontrollü biçimde bağlanmasını sağlamaktır.

Debriyaj nedir nasıl çalışır?

Sürücü debriyaj pedalına bastığında, kumanda mekanizması baskı plakasını debriyaj diskinden uzaklaştırır ve disk ile volan arasındaki sıkıştırma kuvveti ortadan kalkar. Böylece motorun dönme hareketinin şanzımana aktarılması geçici olarak kesilir ve vites kutusundaki dişlilerin yük altında kalmadan birbirleriyle uygun biçimde eşleştirilmesi mümkün olur. Vites değiştirildikten sonra pedal kontrollü biçimde bırakıldığında baskı plakası diski yeniden volana bastırır ve motor ile aktarma sistemi arasındaki bağlantı kademeli olarak kurulur. Özellikle aracın ilk hareketi sırasında debriyaj diski bir süre kontrollü biçimde kayarak motor ile tekerlekler arasındaki dönme hızı farkını dengeler. Pedalın çok hızlı bırakılması aracın sarsılmasına veya motorun stop etmesine, gereğinden fazla kaydırılması ise debriyaj balatasının aşırı ısınarak aşınmasına yol açabilir. Modern araçlarda debriyaj kumandası çoğunlukla hidrolik sistemle gerçekleştirilirken bazı araçlarda mekanik bağlantılar da kullanılır. Otomatik şanzımanlarda ise klasik sürücü kumandalı debriyaj pedalı bulunmaz; güç aktarımının kesilip bağlanması kullanılan şanzıman tipine göre tork konvertörü, çift kavrama veya başka otomatik kavrama düzenekleriyle gerçekleştirilir.

• Debriyaj balatası: Bağlama ve ayırma sırasında volan ve baskı plakası yüzeylerinin aşınmasına engel olmak için debriyaj diskinin yüzeylerine çakılan asbestli yastık.
• Debriyaj diski: Motor volanıyla baskı plakası arasında sıkışarak, hareketi bağlı olduğu vites kutusunun giriş miline aktaran yassı, yuvarlak parça.
• Debriyaj mili: Motorlu taşıtlarda, hareketi volandan vites kutusuna ileten mil, ara mil.
• Debriyaj yayı: Baskı plakası yoluyla debriyaj diskini volan yüzüne bastıran yay.